00:00
डोलप्रसाद अर्याल
माननीय सदस्यहरू, विशेष समयमा बोल्नको लागि दलीय आधारमा माननीय सदस्यको नाम प्राप्त हुन आएको छ । म उहाँहरूलाई समय दिन्छु ।
00:08
डोलप्रसाद अर्याल
सर्वप्रथम माननीय सदस्य मनलाल आचार्य । समय ८ मिनेट ।
00:12
डोलप्रसाद अर्याल
त्यसपछि माननीय सदस्य नरेन्द्र कुमार केरुङ
00:25
मोहनलाल आचार्य
सम्माननीय सभामुख महोदय, ऐतिहासिक संविधान सभाले जारी गरेको नेपालको संविधानले १३ वर्ष पार गर्दै छ । संविधान दिवसको पूर्वसन्ध्यामा नेपालको संविधान संशोधन बहसपत्रतयार पार्ने कार्यदलको गठन र उक्त कार्यदलले निर्वाह गरेको भूमिकाका बारेमा आफ्नो धारणा राख्ने अनुमति चाहन्छु ।
00:45
मोहनलाल आचार्य
यस सम्बन्धमा सम्मानित सदनमा प्रतिपक्षी दलका वरिष्ठ नेताज्यूहरू र सदन बाहिर समेत विभिन्न राजनीतिक दलका नेता र केही तथा कथित विज्ञहरूले फैलाएको भ्रम बित्छ र भए मिसकन्सेप्सनो चिरफार गर्न आवश्यक ठानेको छु । संविधान संशोधन बहस पत्रसम्बन्धवास्तवमै के भएको थियो भन्ने विषय सम्मानित सदन र सामन्तसम्पन्न नेपाली नागरिकहरूलाई सत्य र यथार्थ अवस्था उजागर गर्न आवश्यक जिम्मेवारी ठानेको छु ।
01:14
मोहनलाल आचार्य
सम्माननीय सभामुख महोदय सर्वप्रथम त राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फबाट मलाई विश्वास गरी कार्यदलको सदस्यको रूपमा छनोट गरी संविधान संशोधन जस्तो गम्भीर विषयमा जिम्मेवारी दिनुभएकोमा आदरणीय पार्टी सभापति रवि लामिछानेज्यूर सम्पूर्ण पार्टी पङ्ति प्रति हार्दिक आभार प्रकट गर्दछु । त्यसै गरी सम्पूर्ण भरोसासहित विषयवस्तु राख्ने र सहजीकरण समेत गर्ने गरी पूर्ण विश्वाससहित जिम्मेवारी सुम्पिनु भएकोमा सम्माननीय प्रधानमन्त्री श्री बालन्द शाह र कार्यकार्यदलका संयोजक श्री असिम शाह प्रति हार्दिक आभार प्रकट गर्न चाहन्छु ।
01:45
मोहनलाल आचार्य
भाद्र २२ २०८१ मा नेपाली काँग्रेस र नेकपा एमाले बिच भएको सात बुँदे सम्झौतामा संविधान संशोधन गर्ने स्पष्ट प्रतिबद्ध रहेको कुरा स्मरण गराउन चाहन्छु । उक्त सम्झौताले नै संविधान संशोधन आवश्यक छ भन्ने महसुस प्रतिपक्षी दलहरूले समेत गर्नुभएको भन्ने पुष्टि हुन्छ ।
02:04
मोहनलाल आचार्य
तर उक्त सरकारको कार्यकाल भरि संविधान संशोधनसम्बन्धी कुनै प्रयास गरेको नेपाली नागरिकले देख्न पाएनौं । त्यस प्रकारको गतिविधिले या त उक्त सम्झौता आम नेपालीलाई देखाउन गरिएको सफै जोड थियो ।
02:15
मोहनलाल आचार्य
या त्यसको तर्फ ध्यान दिने तत्कालीन सरकारलाई चासो र फुर्सद दुवै भएन । केवल सत्ता प्रदान थियो भन्ने प्रश्न नेपाली जनताहरूले गर्ने गरेका छन् ।
02:24
मोहनलाल आचार्य
सम्माननीय सभामुख महोदय, हाम्रो पार्टीले निर्वाचनको समयमा तयार पारेको बाचापत्र र उक्त वाचापत्रका आधारमा नेपाली जनताले अभूतपूर्व रूपमा हामीलाई विश्वास गरी यस गरिमामय स्थानमा पुर्याउनुभएको कुरा हामीले बिर्सन सक्दैनौं । र विर्सनै छुट हामीलाई छैन ।
02:38
मोहनलाल आचार्य
त्यसैको जगमा गत फागुन २१ गते सम्पन्न निर्वाचन र ततपश्चात गठन भएको सरकारले आफ्नो दलको पूर्व प्रतिबद्ध बमोजिम १० बुँदै कार्यसूची जारी गरी यो विषय समेत समेटिएको थियो । र संविधान संशोधनको प्रारम्भिक आधारको रूपमा नेपालको संविधानको भाग २७ अन्तर्गत रहेका अन्य आयोगहरू शीर्षकअन्तर्गत ७ ओटा मानव अधिकारमुखी आयोगहरू संवैधानिक आयोगको रूपमा रहेका छन् ।
02:59
मोहनलाल आचार्य
उक्त आयोगहरूको प्रभावकारिताका सम्बन्धमा धारा २६५ मा सङ्घीय संसदले १० वर्ष प्रसाद पुनरावलोकन गर्ने स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ । त्यसै गरी संविधानको अनुसूची र तत्काल बनेका कानुनको आधारमा २०७३ सालमा १९ १७५ युवामा कार्य विस्तृतीकरण प्रतिवेदन तयार पारी कार्यान्वयनमा ल्याइएको थियो ।
03:16
मोहनलाल आचार्य
उक्त कार्य विस्तृतीकरण प्रतिवेदन समेत पर्याप्त नभएपछि पुनः मसमेत संलग्न भई नयाँ कार्य विस्तृतीकरण प्रतिवेदन तयार पार्ने क्रममा संविधानमा रहेका कमि कमजोरीहरूको पहिचान भएको छ । खास गरी सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच अधिकारको बाँडफाँडमा दोहोरो परेको, तेरो पर्न गएको र एकल अधिकार र साझा अधिकारका विषयहरू बाँझिएको निजामती ऐन, विद्यालय शिक्षा ऐन, कृषि ऐन जस्ता आदर विषयहरूमा सम्बोधन गर्न कठिनाइ भएका जस्ता विषयहरूलाई फुकाई संविधानसभाले बनाएको संविधान कार्यान्वयनमा सहज होस् भन्ने उद्देश्यले संविधान संशोधन बहसपत्रतयार गर्ने कार्यदलको थान थालनी गरिएको थियो ।
03:51
मोहनलाल आचार्य
यसमा बाट रहोस् । यो आफैमा संविधान संशोधनको प्रक्रिया थिएन ।
03:55
मोहनलाल आचार्य
केवल संविधान संशोधनको लागि हालसम्म भएका अभ्यासहरूबाट सिकेका पाठहरूको आधारमा कहाँ कहाँ काम गर्न कैटि भए कुन कुन विषयमा संशोधन गर्नु आवश्यक छ भन्ने कुराको समीक्षा गरी संविधान संशोधनको लागि आधार तयार पार्नु मात्रै थियो । यो संविधान संशोधनको लागि प्रस्थान विन्दुको रूपमा रहेको थियो ।
04:11
मोहनलाल आचार्य
त्यसको लागि स्वयम् नेपाल सरकार संसदका विभिन्न समितिहरू प्रदेश, स्थानीय तह नागरिक समाज र स्वतन्त्र बुद्धज्यटसमेत संविधान कार्यान्वयनको अवधिमा थुप्रै अध्ययन अनुसन्धान र समीक्षाहरू भएका छन् । संवैधानिक विधिशास्त्रको दृष्टिकोणले यो संविधान संशोधनको लागि मस्यौदा तयार पार्नुभन्दा अगाडिको प्रि ड्राफ्टिङ स्टेजको रूपमा मात्र रहेको थियो ।
04:30
मोहनलाल आचार्य
तर उक्त पवित्र कारप्रति सदन बाहिर र भित्र समेत जानी बुझी अनेक लान्छनाहरू लगाउने लगाउने कामहरू भए । संविधान संशोधनको प्रक्रियाको दृष्टिले दृष्टिले कुनै आयोगको उच्चस्तरीय कार्यदलको निर्माण गरी वृहत सहमतिको आधारमा अगाडि बढाउने विषयमा हाम्रो दल र सरकार स्पष्ट छ ।
04:47
मोहनलाल आचार्य
जुन कुरा आदारणीय पार्टी सभापतिज्यू र सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूले पटक पटक स्पष्ट समेत पार्नुभएको छ । कार्यदलको कार्यदल गठनको आधारको रूपमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र र अन्य राजनीतिक दलको घोषणा पत्रहरू
05:00
मोहनलाल आचार्य
समेत समेटेर तयार पारिएको शासकै सुधारसम्बन्धी १० बुँदै कार्यसूची नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को मिति २०८२ १३ को बैठकबाट स्वीकृत गरी कार्यान्वयनमा आएको थियो । उक्त कार्यसूचीको बुँदा नम्बर ४ मा देशको दीर्घकालीन राजनीतिक तथा संस्थागत सुधार निर्वाचन प्रणालीलगायतका विषयमा संविधान संशोधनसम्बन्धी विषयहरूमा राष्ट्रिय सहमति निर्माण गर्न प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयले ७ दिनभित्र संविधान संशोधन बहसप्रतयार गर्न कार्यदल गठन गर्ने तर उक्त तथा उक्त बहस प्रक्रियालाई सहभागीमुलक पारदर्शी र तथ्यमा आधारित बनाउने प्रतिवदता व्यक्त गरिएको थियो ।
05:34
मोहनलाल आचार्य
उक्त कार्यसूचीलाई कार्यान्वयन गर्ने उद्देश्यले नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को मिति २०८२ चैत १६ गतेको निर्णयबाट कार्यदल गठन भएको थियो । उक्त कार्यदलमा प्रतिनिधि सभामा भएका ६ ओटै दलहरू र प्रतिनिधि सभामा नभएका तर राष्ट्रिय सभामा भएका तीन ओटा दलको तर्फबाट प्रतिनिधिहरू खटाइएको थियो र ती प्रतिनिधिहरूले ९० दिनसम्म लगातार त्यो चाहिँ संविधान संशोधन बहस पत्रसम्बन्धी विषयमा छलफल गरी विभिन्न बुँदाहरूमा खास गरी २० वटा जति छुट्टै विषयहरू चाहिँ चाहिँ छुट्ट्याएर हामीले छलफल गरेका थियौं ।
06:05
मोहनलाल आचार्य
त्यो छलफलको सन्दर्भमा खास गरी सुरुमा ६० ३ र ३० दिन थप गरेर ९० दिन पुर्याइएको थियो । र उक्त कार्यालयले २२ वटा औपचारिक बैठकहरू बसेको थियो भने १८४ जना व्यक्ति र १५० निकाय तथा सङ्घ संस्थाहरूसँग प्रत्यक्ष छलफल गरेको थियो ।
06:21
मोहनलाल आचार्य
कार्यदल तर्फ विद्युतीय माध्यम र प्रत्यक्ष माध्यमबाट भेट गर्ने गरी ८४ ६१३ सुझावहरू सङ्कलन गरी व्याख्या र विश्लेषणको आधारमा २० वटा विषयगत क्षेत्रहरूमा बिग्रहण गरी प्रतिवेदन तयार पारिएको थियो । र यसरी खास गरी यसरी प्रतिवेदन तयार गरिसकेपछि पनि र हामीले असार मसान्तभित्र त्यो प्रतिवेदनसम्म न प्रधानलाई बुझाइसकेका छौं र त्यो प्रतिवेदनमा खास गरी हामीले राखेका विषयहरू र बाहिर छलफलमा आएका केही कुराहरू अत्यन्तै ठुला भ्रमहरू आएका छन् ।
06:49
मोहनलाल आचार्य
जस्तो संविधान संशोधन आवश्यक थियो कि थिएन भन्ने विषय मैले अगि नै भनिसके यसअगि नै नेपाली काँग्रेस र एमालेको गठबन्धन सरकारले संविधान संशोधन आवश्यक छ भनेरै ७ बुँदे सहमति गरेर त्यो चाहिँ विषय अगाडि बढाएका थिए । त्यसले गर्दा संविधान संशोधन आवश्यक थियो र संविधानभित्रै
07:06
मोहनलाल आचार्य
भएको अन्य आयोगहरू
07:07
मोहनलाल आचार्य
जुन संविधानको भाग २७ मा पनि अन्य आयोगहरूसम्बन्धी बुँदामा संविधान संशोधन आवश्यक छ भन्ने कुरा उसले गरिएको छ र यस अगाडिका थुप्रै अध्ययनहरूले संविधान संशोधन आवश्यक छ भन्ने कुरा राखेकै छ । यो अर्को विषय थियो ।
07:20
मोहनलाल आचार्य
यो संसदले गर्न सक्छ कि सक्दैन । यो अल्पकालीन म्यान्डेड हो भन्ने आएको थियो ।
07:24
मोहनलाल आचार्य
संविधानको धारा २७४ मा संविधान संशोधनसम्बन्धी व्यवस्था छ । जहाँ अर्को संविधान सभाको परिकल्पना गरिएको छैन ।
07:31
मोहनलाल आचार्य
त्यसपछाडि आउने संसदले नै संविधान संशोधन गर्ने व्यवस्थाहरू राखिएको कारणले गर्दा यो टेम्पोररी म्यान्डेड हो भन्ने कुरा सफै जुटको रूपमा आएको कुरा म यहाँ राख्न चाहन्छु । त्यस्तो होइन ।
07:41
मोहनलाल आचार्य
संविधानलाई थप प्रभावकारी बनाउन कि निम्ति चाहिँ संविधान संशोधन गर्नको निम्ति नै संविधानले नै बाटो खोलेको थियो । संविधान संशोधन बहसपत्रमार्फत सरकार र राष्ट्र पाली शासकीय स्वरूप, संघीयता गणतन्त्र लगायतका विषयहरू धर्म निरवता जस्ता आधारभूत विषयहरू भत्काउन खोज्यो भन्ने पनि आरोप छ ।
07:56
मोहनलाल आचार्य
जुन पटककै होइन । संविधानको आधारभूत संरचना नछोइकन जाने सबैबिच कार्यदलका सदस्यहरूबीच सहमति भएको थियो ।
08:03
मोहनलाल आचार्य
हामी त्यो सहमतिको आधारमै अगाडि बढिराखेको थियौं । सरकारले शासकै प्रणालीमाथि प्रहार गरी निरङ्कुसतातर्फ लाग्ने प्रयासमा उद्धत छ भन्ने पनि थियो ।
08:11
मोहनलाल आचार्य
यसमा पनि यो कुरा पनि झुट हो । हामीले चाहिँ संविधानको आधारभूत संरचनाहरूलाई चलाउन खोजेका थिएनौं ।
08:16
मोहनलाल आचार्य
त्यसले गर्दा सम्माननीय सभामुखज्यू थुप्रै खास गरी संरचनामा पनि आलोचना भएको छ । त्यसले गर्दा संविधान थप प्रभावकारी नहोस् भनेर हामीले अगाडि बढाएका सो जुन चाहिँ बनान्छ ।
