00:00
Speaker 1
सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री प्रतिप रावललाई प्रष्ट्र आउन आग्रह गर्दछु । माननीय सदस्यहरू, अब प्रश्नकर्ता माननीय सदस्य युवराज दुलाललाई आफ्नो प्रश्न सोध्न अनुमति दिन्छु ।
00:26
Speaker 1
प्रश्न नम्बर १३ ।
00:36
युवराज दुलाल
सम्माननीय सभामुख महोदय, सभामुख महोदयको अनुमतिले म माननीय भूमि व्यवस्था सहकारी संघीय मामिला तथा सामान्य मन्त्रीज्यूसँग मेरो प्रश्न राख्न चाहन्छु । प्रश्न रहेको छ ।
00:48
युवराज दुलाल
वर्षौंदेखि किसानहरू मोही बनेर आवाधि र आवासको रूपमा भोगचलन गर्दै आएको गुठी जग्गा जुन अहिले प्रयोगविहीन प्रयोजन विहीन पनि भइसकेको छ । गुठीको त्यो जग्गा रैतानी वा रैकर हुनुपर्छ कि पर्दैन ।
01:04
युवराज दुलाल
सरकारलाई गुठी जग्गामा आश्रित किसानहरूको आर्थिक बैङ्किग लगायतका समस्याहरू र व्यवहारिक पीडाको बारेमा थाहा छ कि छैन । यदि समस्या थाहा छ र गुठी जग्गा रैकर हुनुपर्छ भन्ने यो सरकारले भने यो सरकारले यो संसदमा गुठी विधेयक कहिले पेस गर्छ ।
01:26
युवराज दुलाल
धन्यवाद ।
01:27
डोलप्रसाद अर्याल
माननीय सदस्यहरू, अब माननीय भूमि व्यवस्था सहकारी संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री प्रतिभालाई उक्त प्रश्नको उत्तर दिन अनुमति दिन्छु ।
01:38
प्रतिभा रावल
सम्माननीय सभामुख महोदय, प्रश्नकर्ता माननीयज्यूलाई दन्द । गुठी जग्गाका किसानको हक अधिकार र गुठी जग्गामा भएको अनाधिकृत अतिक्रमणका विषयमा सरकार गम्भीर रहेको कुरा म यहाँ जानकारी गराउन चाहन्छु ।
01:50
प्रतिभा रावल
प्रचलित कानुन प्रचलित गुठी संस्थान ऐन , २०३३ को दफा २७ मा गुठी जग्गामा खास जोताहा किसानको प्रचलित कानुनबमोजिम मोहियानी हक प्राप्त गर्ने गुठी संस्थान ऐन , २०३३ को दफा ३० मा भूमि सुधार ऐन २०२१ २१ तथा अन्य प्रचलित कानुनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस ऐनबमोजिम मोहियानीमा कमाई आएको जग्गाको मोहियानी हक खरिद बिक्री हुन सक्ने छ भन्ने विशेष व्यवस्था रहेको छ । जसले गर्दा गुठीको मोही लमही लागेको जग्गाहरू बिक्री वितरण वा अन्य बेहोराले हक हस्तान्तरण गर्न पाइने कुरामा दुईमत नरहेको कुरा म यहाँ जानकारी गराउन चाहन्छु ।
02:26
प्रतिभा रावल
सोही ऐनको दफा ३५ को ३ मा मोहियानी हक दर्ता भएको गुठी जग्गामा कसैले घर बनाउन संस्थाको स्वीकृति मागेमा संस्थाले तोकेबमोजिमको दस्तुरले स्वीकृति दिन सक्ने छ भन्ने व्यवस्था पनि रहेको छ । यसरी हेर्दा गुठी अधिनस्थ जग्गामा मोहिले संस्थानको स्वीकृति लिएर घर टहरा निर्माण गर्न कानुनले बन्देज लगाएको छैन ।
02:46
प्रतिभा रावल
गुठी अधिनस्थ जग्गाहरू प्रचलित कानुनबमोजिम हक हस्तान्तरण तथा धितो बन्धक राख्न सकिने तथा त्यस्ता जग्गामा संस्थाको स्वीकृति लिएर घर टहरा निर्माण गर्न सकिने स्पष्ट कानुनी व्यवस्था रहेको अवस्थामा गुठी जग्गामा स्वामित्व स्थापित भएमा मोहीले गुठी जग्गा प्रति प्रतिकूल मनस्थिति बनाइरहनुपर्ने देखिँदैन । सम्माननीय सभामुख महोदय, गुठी संस्थान ऐन , २०३३ को तत्कालीन दफा ३६ मा मोही लागेका गुठी जग्गा रैतान नम्बरी हुने व्यवस्था रहेको थियो ।
03:12
प्रतिभा रावल
सो व्यवस्था सम्मानित सर्वोच्च अदालतबाट मिति २०६४ १० १० मा १० गते भएको आदेशबमोजिम निष्क्रिय भएको हो । मिति २०६४ १०१० पश्चात् मात्र गुठी जग्गाको रैतान नम्बरीमा परिणत नहुने हो ।
03:25
प्रतिभा रावल
मोही नामसारी मोहि खरिद बिक्री भने भइ आइरहेको छ । गुठीको जग्गा स्रोत रैतानी नम्बरी हुने व्यवस्था छैन ।
03:32
प्रतिभा रावल
सम्मानित सर्वोच्च अदालतबाट प्रतित प्रतिपादित नजिर संविधानको धारा २० को परिकल्पना सम्पदा संरक्षण गुठीको निरन्तरता समेतलाई ख्याल गर्दै सरकारले गुठीको विधेयक तर्जुमा विषयहरूमा यस विषयमा विज्ञहरूसँग छलफल परामर्श गरिरहेको यहाँ जानकारी गराउन चाहन्छु । गुठी जग्गालाई रैकर वा रैतानीमा परिणत गर्ने प्रश्न केवल जग्गाको स्वामित्वसँग स्वामित्व परिवर्तनसँग सम्बन्धित विषय मात्र होइन ।
03:57
प्रतिभा रावल
यससँग धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गुठीको मूल मूल प्रयोजन गुठीको आय स्रोतबाट सञ्चालन हुँदै आएका धार्मिक तथा सामाजिक कार्य सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण र वास्तविक मुहिक किसानको अधिकार जस्ता बहुआयामिक विषयहरूमा प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित छ जसले गर्दा विगतमा गुठी विधेयक राष्ट्रिय सभामा पुगेर फिर्ता भएको अवस्ता यहाँ विद्यमान छ । सो समेतलाई मध्यनजर गर्दै सरकार यसमा लागिपरेको छ ।
04:22
प्रतिभा रावल
सम्माननीय सभामुख महोदय, जहाँसम्म सरकारले सरकारले गुठी विधेयक संसदमा कहिले प्रस्तुत गर्छ भन्ने प्रश्न छ । विधेयकमा विधेयकका विषयहरूमा घनिभूत रूपमा छलफल भइरहेको छन् ।
04:33
प्रतिभा रावल
विज्ञ सरोकारवालाहरूसँग छलफल गरिरहेको छौं । गुठी, धर्म, संस्कृति, सरकार संस्कार, सभ्यता, परम्परासँग जोडिएको विषय भएको हुँदा चाहिँ पूर्व निर्धारित मिति नै यति गति भित्र अथवा यति समयभित्र भनेर मिति नै तोक्ने अवस्था चाहिँ रहेन ।
04:47
प्रतिभा रावल
तथापि सरकारले यस विषयलाई उच्च प्राथमिकतामा राखी आवश्यक अध्ययन, परामर्श र कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर यथाशीघ्र विधेयक संसदमा प्रस्तुत गर्ने प्रतिबद्धता म यहीँबाट जाहेर गर्न चाहन्छु ।
05:01
डोलप्रसाद अर्याल
प्रश्नकर्ता प्रश्नकर्ता माननीय सदस्यहरूले पूरक प्रश्न सोध्न चाहनुभएको विषयमा केन्द्रित भई पूरक प्रश्न सोध्न अनुमति दिन्छु ।
05:10
युवराज दुलाल
सम्माननीय सभामुख महोदय म विषय केन्द्रितै भएर सोच्छु । सम्मानित सर्वोच्च अदालत सरकारका नाममा कानुन बनाएर गुठी जग्गा रैकर गर्ने सवालमा मन्त्रीज्यूलाई के थाहा छ र यहाँले राख्नुभयो, गुठी जग्गालाई धितो बन्धक राख्न सकिन्छ ।
05:23
युवराज दुलाल
अहिले नेपालका कुनकुन बैङ्कले गुठी जग्गालाई धितो बन्धक राख्छ र अहिले जनतालाई परेको स्थान के हक हस्तान्तरणको कुरा होइन । नागरिकहरूलाई परेको समस्या भनेको मानौं तपाईंको ५० रोपनी जग्गा छ र त्यो सबै गुठी जग्गा छ ।
05:39
युवराज दुलाल
तपाईंको घर त्यसमै बनेको छ । तपाईंको बच्चा बाहिर जानुपर्यो ।
05:42
युवराज दुलाल
तपाईंलाई ऋण चाहियो र बैङ्कले लिँदैन । त्यो अवस्थामा तपाईंलाई कस्तो पीडाबोध होला र जनतालाई तपाईं हामीले के उत्तर दिने ।
05:48
युवराज दुलाल
धन्यवाद ।
05:50
डोलप्रसाद अर्याल
माननीय मन्त्री
05:52
प्रतिभा रावल
सम्माननिय सभामुख महोदय प्रतिप्रश्नको लागि फेरि पनि धन्यवाद । पक्कै पनि गुठीसँग गुठी ऐनसँग सम्बन्धित हामीले अहिले जुन अहिले पीडितहरूले भनुन गुठीका यससम्बन्धी भोगिरहेको समस्याहरूलाई नै मध्यनजर गर्दै कानुन तर्जुमा भइरहेको छ ।
06:04
प्रतिभा रावल
अगि नै यहाँ एक जना मान्ने सदस्य उठाउनु पनि भन्नुभाथ्यो खोज्नुभा थियो । स्वर्गदारी गुठीको विषयमा पनि उहाँले उठाउन त्यो समय अभावका कारण हुन सक्छ ।
06:12
प्रतिभा रावल
तर पनि त्यो त्यसलाई पनि म विषय जोडेर भन्न भन्नुपर्छ । जुन मैले सर्वोच्चको कुरा गरे सर्वोच्च आदेशले चाहिँ २०६२ मा चाहिँ त्यो चैँ त्यो खण्डीकृत नगर्नु भन्ने आदेश जारी गरेको थियो ।
06:23
प्रतिभा रावल
र पक्कै पनि माननीयज्यूले राखेको राख्नुभएको विषय गम्भीर छ र स्वर्गदारी विषयमा चाहिँ जुन अगि नै पनि उठाउन खोज्नुभएको यो सम्बन्धित नै भएको भएर पनि मैले भन्न चाहन्छु । किनभने यो विषयमा फेरि फिर्ती कुरा आउँछ हैन ।
06:35
प्रतिभा रावल
विगतमा सरकारहरूले त्यो तिरेपनि सहमति कार्यान्वयन नभएको कारणले उहाँहरू आज रुष्ट भएर फेरि पनि हामी सडकमा आउनुपर्ने हो कि भन्ने खालका अवस्था सिर्जना भइरहेका छन् । पक्कै पनि नेपाल सरकारले यसमा काम गरिरहेको छ ।
06:46
प्रतिभा रावल
त्यसमा पनि विगतमा सरकारले के के सहमति गरेको छ । त्यसलाई अक्षरशः पालना गर्ने यो सरकारले त्यो सेसमा प्रतिबद्ध छ ।
06:52
प्रतिभा रावल
त्यसमा हामी काम गरिरहेका छौं । र माननीयज्यूले भनेको सम्पूर्ण कुरालाई चाहिँ एड्रेस हुने गरीकन विधेयक मस्यौदा भइरहेको छ र यसमा थप यो विधेयक यहाँ आएर टेबल भइसकिछ।
07:02
प्रतिभा रावल
थप यसमा छलफल हुने नै छ र विगतमा भएका विगतमा सरकारले गरेका गुठीसम्बन्धी जति पनि सहमतिहरू छन् । त्यो चाहिँ त्यो चाहिँ यो सरकारले पनि अत्यार पालना गर्ने छ भन्ने कुरा म यहीँबाट यहाँ निवेदन गर्न चाहँ धन्यवाद ।
07:16
डोलप्रसाद अर्याल
माननीय मन्त्री आसनग्रहण गर्न सक्नुहुन्छु । माननीय सदस्यहरू, भूमि व्यवस्था सहकारी संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयसँग सम्बन्धित प्रश्न उत्तरको कार्यक्रम यही समाप्त हुन्छ ।
