00:04
डोलप्रसाद अर्याल
माननीय सदस्यहरू, अब माननीय महिला, बालबालिका लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्री सिता वादीलाई छलफलमा उठेका प्रश्रहरूको जवाफ दिन अनुमति दिन्छु । मन्दुइटै नगरौं ।
00:45
सिता बादी
सम्माननीय सभामुख महोदय, माननीय सदस्यज्यूहरू बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०७५ लाई संशोधन गर्न बनेको विधेयकमाथि सैद्धान्तिक छलफलमा महत्त्वपूर्ण प्रश्न, जिज्ञासा तथा सुझाव राख्नुहुने सम्पूर्ण माननीय सदस्यज्यूहरूप्रति हार्दिक धन्यवाद व्यक्त गर्दै छलफल छलफलका क्रममा उठेका विषयहरूमा समग्र जवाफ दिने अनुमति चाहन्छु । नेपालको संविधानले बालबालिकाको सर्वोत्तम हितलाई राज्यको मूल दायित्वका रूपमा स्थापित गरेको छ ।
01:16
सिता बादी
संविधान प्रवद्ध बाल अधिकारको प्रचलन संरक्षण र प्रवर्धन गर्नका साथै बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०७५ कार्यान्वयनका क्रममा देखिएका कानुनी प्रक्रियागत तथा व्यवहारिक समस्या समाधान गर्न प्रस्तुत संशोधन विधेयक ल्याइएको हो । सम्माननीय सभामुख महोदय, प्रस्तुत संशोधन विधेयकले अभिभावक नभएका व्यवहारिक अवस्थामा फेला परेका तथा पालन पोषण भरपर्दो व्यवस्था नभएका बालबालिकालाई कानुनी संरक्षणको दायरामा ल्याउन नाबालिका को परिभाषालाई थप स्पष्ट र व्याख्या व्यबनाइएको छ ।
01:53
सिता बादी
बालबालिकाको पहिचानको अधिकार सुनिश्चित गर्न आमाको मृत्यु भएका अवस्थामा परिवारका अन्य सदस्य वा संरक्षक मार्फत समेत पहिचान कायम गर्न सकिने व्यवस्थाव्ताव गरिएको छ । साथै लैङ्गिक पहिचान वा यौनिक अभिमुखीकरणका आधारमा कुनै पनि बालबालिका माथि हुने विभेद हुन नदिन व्यवस्थालाई थप स्पष्ट गरिएको छ ।
02:16
सिता बादी
छोराछोरीको सट्टा समावेशी शब्दावलीको रूपमा सन्तान प्रयोग गरी सबै लैङ्गिक पहिचान भएका बालबालिकालाई सम्मान कानुनी संरक्षण सुनिश्चित गर्ने प्रयास गरिएको छ । अन्तरलिङ्गी तथा लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक बालबालिकालाई विशेष संरक्षण आवश्यक भएका बालबालिकाको दायरामा स्पष्ट रूपमा समेटिएको छ ।
02:36
सिता बादी
सम्माननीय सभामुख महोदय, बालबालिकालाई जोखिमपूर्ण श्रममा लगाउने घरेलु कामदारका रूपमा राख्ने वा कमैया श्रमिक तथा कमलरीका रूपमा प्रयोग गर्ने कार्यबाट संरक्षण गर्न कानुनी व्यवस्था थप बलियो बनाइएको छ । कुनै संस्था वा निकायले बालबालिकालाई अध्ययन अवलोकन शिक्षा, खेलकुद, शैक्षिक भ्रमण वा अन्य कार्यक्रममा सहभागी गराउन गराउने नाममा नेपाल बाहिर लैजाने कार्यलाई व्यवस्थित र नियमन गर्ने व्यवस्था पनि प्रस्ताव गरिएको छ ।
03:05
सिता बादी
यसले बालबालिकाको गैरकानुनी ओसारको सार शोषण तथा अन्य सम्भावित जोखिम न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुर्याउने छ । कसुरजन्य कार्यको आरोप लागेका वा पीडित भएका बालबालिकाको पहिचान खुल्ने विवरण गोपे राख्ने व्यवस्थासमेत स्पष्ट गरिएको छ ।
03:21
सिता बादी
यसबाट बालबालिकाको मर्यादा गोपनीयता र भविष्यमा पर्न सक्ने नकारात्मक प्रभावबाट संरक्षण सुनिश्चित हुने छ । त्यसै गरी सामाजिक सञ्जाल तथा अन्य डिजिटल माध्यमबाट बालबालिका विरुद्ध हुन सक्ने कसुरलाई कानुनी दायरामा समेट्न डिजिटल थप डिजिटल शब्द थप गरिएको छ र प्रविधिको प्रयोगसँगै देखिएको नयाँ प्रविधिका हिंसा , दुर्व्यवहार शोषण तथा गोपनीयता उन्लङ्घनका जोखिमबाट बालबालिकालाई संरक्षण गर्नु यसको उद्देश्य हो ।
03:52
सिता बादी
विशेष संरक्षण आवश्यक भएका बालबालिकालाई सुरक्षित पारिवारिक र वातावरण उपलब्ध गराउने उद्देश्यले कानुनले तोकिएको अवस्थामा बालबालिकाको सर्वोत्तम हित सुनिश्चित गरी धर्मपुत्र वा धर्मपुत्रीका रूपमा दिन सकिने व्यवस्थालाई थप स्पष्ट गरिएको छ । जोखिममा रहेका तथा तत्काल संरक्षण आवश्यक भएका बालबालिकालाई नजिकको निकायबाट छिटो सेवा उपलब्ध गराउन संघसँगै प्रदेश र स्थानीय तहको जिम्मेवारी पनि स्पष्ट गरिएको छ ।
04:23
सिता बादी
अस्थायी संरक्षण सेवाको सञ्चालन हेरचाह अनुगमन परिवारवारिक पुनर्मिलन तथा पुनर्स्थापना सम्बन्धी प्रक्रियालाई व्यवस्थित गर्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ । माननीय सभामुख महोदय कानुनको विवादमा परेका बालबालिकाको हकमा उनीहरूको उमेर मानसिक अवस्था, भावनात्मक अवअस्था र बाल संवेदनशीललाई ध्यान दिँदै बाल विमर्श तथा मनोसामाजिक परामर्श सेवा उपलब्ध गराउने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ ।
04:54
सिता बादी
यसले सुनुवाइ प्रक्रियालाई थप बाल मैत्री बनाउनुका साथै बालबालिकाको सुधार पुनर्स्थापना र म
05:00
सिता बादी
माजिक पुनः एकीकरणमा सहयोग पुर्याउने छ र दिशान्तरणसम्बन्धी विद्यमान व्यवस्थाको दायरा साँघुरो भएका कारण यसको प्रयोग न्यून रहेको देखिएकाले सम्भव भएसम्म बालबालिकालाई औपचारिक दण्डात्मक न्यायिक प्रणालीबाट अलग राखी सुधार पुनर्स्थापना र सामाजिक पुनः एकीकरण तर्फ लैजाने गरी दिशान्तरण दायरा विस्तार गरिएको छ । दिशान्तरण भनेको कसुरबाट उन्मुक्ति दिने व्यवस्था होइन ।
05:27
सिता बादी
यो बालबालिकालाई आफ्नो कार्य र त्यसको परिमाण बारे अवगत गराउँदै जिम्मेवारी बनाउने र दण्डको सट्टा सुधारात्मक र पुनपुनरस्थापनामुखी न्याय प्रदान गर्ने वैकल्पिक प्रक्रिया हो । देशान्तरणम्बन्धी अभिलेखलाई व्यवस्थित गर्ने व्यवस्था पनि संशोधनमा समेटिएको छ ।
05:47
सिता बादी
बालबालिकालाई दिइने सजाय प्रतिरोधात्मक नभई सुधार र पुनर्स्थापना मुखी हुनुपर्छ भन्ने मान्यताका आधारमा सजायसम्बन्धी व्यवस्था परिमार्जन गरिएको छ । आर्थिक क्षमता भएका र नभएका कारण क्षतिपूर्ति तिर्न नसकेका बालबालिकाले थप कैद सजाय भोग्नुपर्ने अवस्था नआओस् भन्ने व्यवस्था पनि प्रस्ताव गरिएको छ ।
06:08
सिता बादी
कसुरजन्य कार्यको आरोप वा अभियोग लागेपछि फरार रही लामो समय साथ कथास्था पुगेपछि मात्र अदालतमा उपस्थित हुने प्रविधिलाई निरुत्साहित गर्न तथा अदालतको फैसला कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी बनाउन आवश्यक कानुनको पनि व्यवस्था गरिएको छ । सम्माननीय सभामुख महोदय, बाल सुधार गृह गृह बालबालिकाको सुरक्षा सुधार र पुनर्स्थापनाका लागि निर्माण गरिएको विशिष्ट संस्था हो ।
06:37
सिता बादी
त्यसैले १८ वर्ष उमेर पूरा गरेपछि गरिने सुरमा सामान्य फौजदारी कानुन आकर्षित हुने तथा बाल सुधार गृहलाई गृहमा रहेका अन्य बालबालिकाको सुरक्षा र सर्वोत्तम हितमा प्रतिकूल असर नपर्ने गरी वैश्यको व्यवस्थापन गर्ने प्रबन्ध प्रस्ताव गरिएको छ । बाल सुधार गृहको शान्ति सुरक्षा कायम गर्दा बालबालिकाको मर्यादा, अधिकार र सर्वोत्तम हितको पूर्ण सम्मान गरिने छ ।
07:05
सिता बादी
कुनै माननीय अवस्था उत्पन्न भएमा कानुन बमोजिम अन्तिम उपायका रूपमा मात्र आवश्यक र न्यूनतम बल प्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको हो । यसको उद्देश्य बालबालिका माथि दमन गर्नु नभई सुधार गृहमा रहेका सबै बालबालिकाको जीवन सुरक्षा र संरक्षण सुनिश्चित गर्नु हो ।
07:25
सिता बादी
राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्लाई थप सुदृध र चुस्त र उत्तरदायी बनाउन परिषद्ले संरचना काम कर्तव्य अधिकार र सदस्य सचिवको भूमिकासम्बन्धी व्यवस्था स्पष्ट गरिएको छ । परिषद्मा परिषद्मा बालबालिका सम्बन्धी अभिलेख तथा प्रतिवेदन व्यवस्थालाई थप प्रभावकारी बनाउने व्यवस्था पनि प्रस्ताव गरिएको छ ।
07:46
सिता बादी
स्थानीय बाल अधिकार समितिलाई स्थानीय तहको नीति योजना बजेट र सेवा प्रवाहसँग प्रभावकारी रूपमा जोड्ने स्थानीय तहको प्रमुख नेतृत्वमा समिति रहने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ । यसबाट बाल अधिकार संरक्षण सम्बन्धी निर्णयको कार्यान्वयन राजनैतिक स्वामित्व र संस्थागत नेतृत्व थप प्रभावकारी हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
08:09
सिता बादी
संघीयताको मर्म अनुसार बाल संरक्षण संरक्षणमा सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहबिच सहकार्य, सह अस्तित्व र समन्वयनलाई संस्थागत गर्ने व्यवस्था गरिएको छ । र विशेष गरी संरक्षण आवश्यकता भएका तथा जोखिममा रहेका बालबालिकाले बालबालिकाले आफू बसेकै स्थान नजिकबाट समयमै संरक्षण सेवा प्राप्त गर्न सक्नु भन्ने यसको मूल आशय हो ।
08:33
सिता बादी
र बालबालिकाको न्यायमा पहुँचलाई विशिष्टीकृत बाल न्याय प्रणालीमार्फत व्यवस्थित गर्न बाल अदालतको अधिकार क्षेत्र सम्बन्धी व्यवस्था पनि स्पष्ट गरिएको छ । यसको उद्देश्य उद्देश्य न्यायमा पहुँच सीमित गर्नु होइन ।
08:48
सिता बादी
बालबालिकासम्बन्धी विषय बाल संवेदनशील विशिष्टीकृत र प्रभावकारी न्यायिक प्रणालीबाट प्रक्रियाबाट सम्बोधन गर्नु हो । सम्माननीय सभामुख महोदय, बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०७५ कार्यान्वयनका क्रममा देखिएका कानुनी प्रक्रियागत तथा व्यवहारिक समस्या समाधान गर्दै बाल न्याय प्रणालीलाई थप सरल, सहज र बाल मैत्री बनाउन बाल संरक्षण प्रणालीलाई सुदृढ एवम् संस्थागत गर्न तथा वर्तमान समयको आवश्यकता र नयाँ जोखिमलाई सम्बोधन गर्न प्रस्तुत संशोधन विधेयक आवश्यक भएको हो ।
09:21
सिता बादी
माननीय सदस्यज्यूहरूले उठाउनुभएको कतिपय विषयमा अझ विस्तृत छलफल र कानुनी परिष्कार आवश्यक हुन सक्छ । विधेयकको छलफलका क्रममा प्राप्त हुने सुझावलाई बालबालिकाको सर्वोत्तम हित हित संविधानको मर्म अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबद्धता र प्रचलित कानुन अनुकूल हुने गरी सम्बोधन गर्न सरकार पूर्ण रूपमा सकारात्मक रहेको बेहोरा सम्मानित सदनसमक्ष जानकारी गराउन चाहन्छु ।
09:47
सिता बादी
र अन्त्यमा बालबालिकाको अधिकार संरक्षण मर्यादा र सर्वोत्तम हितलाई केन्द्रमा राखी प्रस्तुत विधेयकलाई थप बाल मैत्री समावेशी प्रभावकारी र कार्यान्वयन योग्य बनाउन रचनात्मक सुझाव दिनुहुने सम्पूर्ण माननीय सदस्य
10:00
सिता बादी
ज्यूप्रति हार्दिक धन्यवाद दिन चाहन्छु । धन्यवाद ।
