00:00
रुबी कुमारी
र गीता गुरुङ, त्यसपछि समय ४ मिनेट । त्यसपछि माननीय सदस्य रिङ्गला यादव ।
00:07
गीता गुरुङ
सम्माननीय सभामुख महोदय, नेपालका उच्च हिमाली तथा हिमाली तटीय क्षेत्रहरू अहिले जलवायु परिवर्तनको तीव्र मारमा परेका छन् । उत्तरी भेगमा रहेका हाम्रा अशङ्क हिमनदी, हिमताल र हिउँका टा कुराहरू सङ्कटको डिलमा उभिएका छन् ।
00:19
गीता गुरुङ
सन् १९९० देखि २०२० सम्मको अवधिमा जलवायु परिवर्तनसँगै कर्णाली बेसिनमा २५.४% गण्डकीमा १८.५ % र कोशी बेसिनमा २१.४ % ले हिमनदीको क्षेत्रफल घटेको सिमोडको पछिल्लो अध्ययनले देखाएको छ । नेपालका प्रमुख नदी अरु तामाकोशी, भोटेकोशी, त्रिसुली, बुढी गण्डकी र हुम्ला कर्णालीको उद्गम स्थल चीन हो ।
00:39
गीता गुरुङ
विशेष गरी यी नदीहरूमा तीब्र तर्फबाट आउने आकस्मिक बाढीको प्रत्यक्ष प्रभाव गरी नेपालले ठुलो नोक्सान झेल्नुपरेको छ । पछिल्लो घटनाले सीमापार नदी प्रणालीमा नेपालको पूर्वसूचना र पूर्व तयारीबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।
00:51
गीता गुरुङ
र त्यस्ता नदीको तटिय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने समुदाय कति सुरक्षित छन् भन्ने चिन्ताको विषय बनेको छ । जोखिममा रहेका बस्तीलाई समयमा सुरक्षित स्थानमा सार्न पर्याप्त स्थानीय तयारी छ कि छैन ।
01:01
गीता गुरुङ
नदीको जलस्तर मापन गर्ने उपकरण साइरन मोबाइल अलर्ट सुरक्षित आश्रयस्थल र उद्धार समयन्त्रकति प्रभावकारी छन् सोच्न बाध्य हुनुपर्ने अवस्था आएको छ । सभामुख महोदय नेपालमा मात्र ३ सय बढी हिमतालहरू रहेको तथ्याङ्क देखिन्छ ।
01:13
गीता गुरुङ
जलवायु परिवर्तनसँगै हिमनदी पग्लिने क्रम तीब्र हुँदा नेपालमा हिमतालको सङ्ख्या र आकार दुवै बढिरहेका छन् । हिमताल फुटेर आउने बाढीको जोखिमसमेत बढ्दै गएको वैज्ञानिक अध्ययनले देखाएको छ ।
01:24
गीता गुरुङ
सोलुखुम्बुको थामे बाढी २०२५ को मुस्ताङ र हुम्ला बाढी अहिलेको त्रिसुली भोटेकोशी बाढीको मार हामीले खेपिसकेका छौं । ५० वैज्ञानिक अध्ययनहरूले देखाएको छ कि हिमाली जिल्लाका दाया बायाँ ५० मिटर नदी तटीय क्षेत्रहरूमा करिब ५ देखि ६ लाख घरहरू छन् जुन उच्च जोखिममा पर्छन् ।
01:39
गीता गुरुङ
ती सम्भावित जोखिममा पर्ने ठाउँबाट सरकार के सोध्दै छ । अब यसबारे सोच्न विलम्ब नगरियोस् ।
01:43
गीता गुरुङ
विपदपछि सोच्नेभन्दा त्यस अगि नै आवश्यक सतर्कता र पूर्व तयारी अघि बढाइयोस् । सभामुख महोदय, रसुवामा आएको बाडीले हामीलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ ।
01:52
गीता गुरुङ
प्राकृतिक प्रकोपलाई ७% रोक्न नसके पनि सही योजना प्रविधि र व्यवस्थापनबाट विपत् र त्यसले गर्ने जनधनको क्षति भने अवस्य रोक्न सकिन्छ । सभामुख महोदयमार्फत आगामी दिनमा हुन सक्ने सम्भावित क्षति रोक्न सरकारसमक्ष निम्न विषय राख्न चाहन्छु ।
02:05
गीता गुरुङ
एक पूर्व सूचना प्रणाली जडान गर्ने सम्भावित जोखिमयुक्त ठाउँमा पूर्व सूचना प्रणाली जडान गरियोस् । रसुवा जस्ता सीमावर्ती क्षेत्रमा आउने बाढी प्राय अन्तरदेशीय हुने भएकाले चीनमा रहेका पूर्व सूचना प्रणालीसँग प्रत्यक्ष समन्वय गरी सूचना आदान प्रदान र विस्तार गरियोस् ।
02:19
गीता गुरुङ
दुई सूचना प्रणाली जडान गरेर मात्र पुग्दैन । सूचना प्रवाह भरपर्दो नियमित र प्रभावकारी बनाइयोस् ।
02:24
गीता गुरुङ
तीन जोखिममा आधारित भूउपयोग नीति जोखिमयुक्त तटिय क्षेत्रमा नयाँ बस्ती बसाल्न रोक लगाइयोस् र जोखिममा रहेका पुराना बस्तीलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गरियोस् चार उद्धार तथा निकास योजना बाढी आई हालेमा स्थानीय बासिन्दा कहाँ जाने र के गर्ने भन्नेबारे स्पष्ट निकास योजना र नियमित पूर्वतयारी कार्य सञ्चालन गरियोस् । स्थानीय सरकारको सबलीकरण र अनुसन्धान तटिय क्षेत्रका स्थानीय सरकारको क्षमता अभिवृद्धि गर्दै सीमावर्ती क्षेत्रमा विश्वविद्यालयसँगको सहकार्यमा गहन अध्ययन अनुसन्धान अगाडि बढाइयोस् छ ।
02:53
गीता गुरुङ
विपक्षिक्षीय जी सम्झौता विपदको रोकथाम तयारी प्रतिकार्य र पुनर्लाभका लागि मित्र राष्ट्रहरूसँग विपक्षी सरकारी सम्झौता गरी ठोस सहयोग जुटाइयोस् । सभामुख महोदय , प्रधानमन्त्रीज्यु संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभामा जाँदै हुनुहुन्छ ।
03:06
गीता गुरुङ
जलवायु परिवर्तनमा नेपालको योगदान नगर्ने भए पनि हामीले कठोर सजाय पाइरहेका छौं । रसुवा विपदपछि सिङ्गै विश्वको ध्यान हामीतर्फ तानिएको बेला महासभामा नेपालका लागि जलवायु न्याय माग्ने उपयुक्त अवसर हो ।
03:18
गीता गुरुङ
सशक्त र प्रभावकारी ढङ्गबाट विश्वव्यापी रूपमा भएका जलवायु सम्झौताको प्रतिबद्धता र अन्तर्राष्ट्रिय कानुन बमोजिम प्रधानमन्त्रीज्यूले क्षतिपूर्तिको माग गर्नुहुने छ भन्ने विश्वास छ । तर सभामुख महोदय के हामीले सोचे जस्तो जलवायुजन्य क्षतिपूर्ति प्राप्त गर्न सहज छ त पक्कै पनि छैन ।
03:34
गीता गुरुङ
लसान ड्यामेज फन्डमा धेरै देशले जलवायुजन्य क्षतिको दाबी गरे पनि पैसा पाएको देखिँदैन । हामी आफूले नगरेको दोषको सजाय बापतको क्षतिपूर्ति माग गर्ने निर्णयको स्वागत गर्दछौं ।
03:43
गीता गुरुङ
तर सँगैमा सोध्न चाहन्छौं । हामीले गरेको दाबी प्रमाणित गर्न आवश्यक प्रमाणहरू कति जुटाएका छौं ।
03:48
गीता गुरुङ
त्यसमा कुनै कमी नहोस् । म सभामा जाँदै गर्नुभएका प्रधानमन्त्रीज्यूहितको टोलीको गम्भीर ध्यानाकर्षण गराउँदछु ।
03:54
गीता गुरुङ
धन्यवाद । जय नेपाल ।
