00:05
Speaker 2
सदस्यहरू, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका संसदीय दलका उपनेता माननीय प्रवेश कुमार हमालले बोल्नको लागि समय माग गर्नुभएको छ । म उहाँलाई समय दिन्छु ।
00:16
Speaker 2
माननीय सदस्यहरूले रोस्टरको प्रयोग गर्न सक्नुहुने छ ।
00:51
Speaker 3
सम्माननीय सभामुख महोदय, यहाँले मेरो नाम उच्चारण गर्ने बेलामा अलिकति कठिनाइ भएको मैले महसुस गरेँ । मेरो नाम प्रमेश कुमार हमाल हो ।
01:11
Speaker 3
त्यसैले गर्दाखेरि यो अलि सहज त छैन । तर म सचिवालयका अधिकारीज्यूलाई पनि अलि याद गर्दिनको निमित्त अनुरोध गर्न चाहन्छु ।
01:25
Speaker 3
म सर्वप्रथम जनआन्दोलन जनयुद्ध जेन्ज आल्दोलन नेपाली क्रान्तिको निमित्त साधा प्राप्त गर्ने रूपान्तरणमा प्रगतिको निमित्त आफ्नो जीवन आति गर्ने सम्पूर्ण ग्याज्ञातसहितहरूप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्न चाहन्छु । हामी अहिले यो
02:01
Speaker 3
बर्खे अधिवेशन बजेट अधिवेशन पनि अन्ततिर आइपुगेको छौं । यो अवस्थामा हामीले संसदका केही गतिविधिहरूलाई समीक्षा गर्नु उपयुक्त नै हुन्छ ।
02:22
Speaker 3
हाम्रा माननीय सांसदहरूले संसदमा हजारौं प्रश्नहरू र छ हुनुभाको छ । हजारौं आफ्ना सुझावहरू विकासको निर्माणको जनताको उत्पीडनको पीडाको यहाँ आवाजहरू उठेको छ ।
02:50
Speaker 3
तर सम्बोधन कसले गर्ने सरकार यहाँ उठेका प्रश्न प्रति उदासिन छ । यहाँ सत्तापक्षका माननीयहरूले पनि भर्खर पनि भन्नुभयो ।
03:07
Speaker 3
दर्जनौं पटक आवाज उठाइएको छ । तर सम्बोधन खै किन उदासिन छ सरकार कहाँ नेर यो संसद र सरकारको टुनिङ मिलेको छैन ।
03:21
Speaker 3
म यो कुरा सरकारसँग सोध्न चाहन्छु । यो संसदको सुरुवात यो अधिवेशनको सुरुवात अलि अस्वभाविक ढङ्गबाट सुरु भएको थियो ।
03:37
Speaker 3
सायद माननीय सदस्यज्यूहरूलाई याद छ । सभामुखज्यूलाई पनि यहाँ छ ।
03:43
Speaker 3
संसद अधिवेशनको घोषणा भयो । तत्कालै स्थगित गरेर अध्यादेश जारी हो ।
03:53
Speaker 3
अधिवेशनलाई छल्दै सरकारले अध्यादेश ल्यायो । के आवश्यकता थियो त्यस्तो म यो प्रश्न गर्न चाहन्छु ।
04:08
Speaker 3
सम्माननीय सभामुख महोदय, यो संसदमा यहाँ प्रधानमन्त्रीज्यूलाई रुलिङ गर्नुभो । खोइ त्यो रुलिङको पालना भएको पालना गर्नु पर्दैन ।
04:21
Speaker 3
त्यसैले गर्दाखेरि म यो संसदको प्रक्रियासँग पनि कतिपय अन्योलपूर्वक हेरिरहेको छु । प्रधानमन्त्रीले यी आएर यही रोक्नबाट नेपालको राष्ट्रियताको सम्बन्धमा ।
04:38
Speaker 3
नेपालको स्वाधीनताको सम्बन्धमा नेपालको भूखण्डको सम्बन्धमा उहाँले गलत उहाँले विवरण दिनुभो । नेपालले पनि भारतको धेरै ठाउँमा भूभाग हुन्छ ।
04:54
Speaker 3
कम से कम यसको करेक्सन हुनुपर्दैन । संसदको रेकर्डबाट यो हट्नुपर्दैन
05:00
Speaker 4
संसदको रेकर्डमा यो राखेरै जाने हो । यस्तो गम्भीर प्रश्न हामीलाई उठाउन बाध्य बनाएको छ ।
05:08
Speaker 4
म त्यो साँझ सम्झिरहेको छु । जुन बेला प्रतिपक्षीहरूले कठोर मेहनतका साथ भन्दै हुनुहुन्थ्यो ।
05:19
Speaker 4
संविधानको धारा कुल्चेर प्रतिनिधि सभाको नियमावली पास गर्न पाइँदैन । सभामुख महोदय, आज अदालतले त्यो कुरालाई प्रमाणित गरेको छु ।
05:30
Speaker 4
हामीले अझै पनि प्रतिनिधि सभाको त्यो नियमावली अपडेट गर्नको निमित्त परिमार्जन गर्ने निति संशोधन गर्नुको निम्ति तयारी गर्नु पर्दैन । म प्रश्न गर्न चाहन्छु ।
05:42
Speaker 4
त्यसैले गर्दाखेरि यो संसदको मर्यादा यो संसदको मूल्य हामी लोकतन्त्रको सर्वोच्च स्थान भनेर भनिरहेको छौं । यसलाई न्यूनीकरण गर्ने यसलाई अपमानित गर्ने काम भइरहेको छ भनेर म अनुरोध गर्न चाहन्छु ।
06:02
Speaker 4
सरकारको ६ महिना बितेको छ । सरकारको ६ महिना बित्दा खेरी सरकारले के काम गर्यो ।
06:10
Speaker 4
उसले आफ्ना प्रतिबद्धताहरूलाई कायम गर्न सकेको छ कि छैन । यसको पनि त मूल्याङ्कन गर्ने होला नि ।
06:16
Speaker 4
उसले गरेका प्रतिबद्धताहरू उसले गरेका घोषणाहरू उसका नीतिहरू उसका कार्यक्रमहरू उसका बजेटहरू यसबारे समीक्षा हुनुपर्दैन । ती सय बुँदे प्रतिबद्धताहरू अहिले दराजको कुनै कुरामा बसेर हाँसिरहेको होलान् ।
06:38
Speaker 4
सभामुख महोदय , योभन्दा मभन्दा अगाडिका वक्ताले सरकारको बारेमा गम्भीर प्रशरण उठाउनुभएको छ । सरकार निरुङ्कस्थातिर अगाडि बढिरहेको छ ।
06:51
Speaker 4
सरकारका अर कामहरू अहिले यो अलि नयाँ शब्द नियो फासिजम भन्ने छ । न फासी त्यतातिर अग्रसर हुँदै गइरहेको छ ।
07:05
Speaker 4
अधिकारहरू कटौती हुँदै गएका छन् । ट्रेड युनियनसम्म कानुनी रूपमा सञ्चालन गर्नको निम्ति त वेदान दिइएको छ ।
07:18
Speaker 4
कर्मचारीहरूलाई त्रसित बनाएको छ । नेता बौधिक व्यक्तित्व निजी व्यवसायी पत्रकार र हुँदा हुँदा पूर्व प्रधान न्यायाधीशलाई समेत विना कारण विना पक्राउ पुर्जी उनीहरूलाई पक्राउ गर्ने आतङ्कित गर्ने त्रसित गर्ने काम गरिँदैछ ।
07:54
Speaker 4
यसैले गर्दाखेरि मैले भनेको यो नयाँ फासीवादी दिशातिर अग्रसर हुँदै गइरहेको छ । सम्मानित सम्माननीय सभामुख महोदय, अर्थतन्त्रको स्थिति हो न्योन अत्यन्त भई स्थिति हुँदैगएको छ ।
08:16
Speaker 4
अर्थतन्त्र हरेक ठाउँहरू हरेक क्षेत्रहरू अत्यन्त कमजोर देखिएका छन् । आर्थिक विकासको स्थिति बजेटमा कति पर्सन को घोषणा गर्या थियो नि त्यो अब के प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
08:35
Speaker 4
महङ्गीले आकाश सोको छ । क्यापिटल इन्भेस्टमेन्ट, क्यापिटल एक्सपेण्डिचर अहिले हुन त यो वर्षाको अवधि छ ।
08:45
Speaker 4
४% पनि हुन सक्यो छैन । सरकारले निर्धारण गरेको राजस्व राजस्वको दायरा फराकिलो पार्ने भनेर भन्यो ।
09:02
Speaker 4
अलि नवउद्धारवादी चिन्तन थियो । त्यसमा दक्षिण पन्ती सोच थियो ।
09:09
Speaker 4
तर पपुलिस्ट किसिमको चाहिँ त्यहाँ कार्यक्रम राइले राइका थिए । सरकार त्यसमा पनि टिक्न सकेन ।
09:18
Speaker 4
बेरोजगारीको स्थिति गम्भीर छ । वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरूको लाम लागेको छ ।
09:25
Speaker 4
सेवा प्रवाहको कुरा गरिएको होइन । सेवा प्रवाहमा अहिले पनि गम्भीर खाका चुनौतीहरू छन् ।
09:33
Speaker 4
पासपोर्ट एनआइडी, सिटिजनसिप लिनको निमित्त जुन प्रतिबद्धता गरिएको थियो । त्यो कही प्रतिबद्धताअनुसारको काम गर्नुपर्दैन ।
09:42
Speaker 4
सुशासनको बिगुल फुपुको सुशासन भनेको के आतङ्कित तुल्याउने संवैधानिक निकायलाई त्यो तेजोबध गरियो । प्रधानमन्त्रीको सचिवालयमा लगेर अख्तियारका प्रमुख लगायतका त्यहाँका ,
10:00
Speaker 4
देशहरूलाई जुन किसिमको हर्कत गरियो । त्यो हाम्रो सुशासनको इतिहासमा एउटा नयाँ अध्यायको रूपमा प्रमाणित भएको छ ।
10:11
Speaker 4
त्यसैले गर्दाखेरि म के भन्छु भने यो सरकार सरकारको अर्थतन्त्र गम्भीर सङ्कटको दिशातिर अगाडि बढिरहेको छ । सम्माननीय सभामुख महोदय , संसद र सरकारको बारेमा मैले अगि पनि भनिसके ।
10:33
Speaker 4
यो एउटा जुन किसिमको टुनिङ मिल्नुपर्ने थियो । त्यो टुनिङ मिलेको छैन ।
10:42
Speaker 4
र गम्भीर समस्ता गुज्रिरहेको छ भन्ने कुरा म अनुरोध गर्न चाहन्छु । सरकारको अग्र हाम्रो परराष्ट्र मन्त्रीज्यूले केही कुरा भन्नु भनेर जानुभएको छ ।
10:57
Speaker 4
हाम्रो परराष्ट्र नीतिको सम्बन्धमा । यो विश्व शक्ति राष्ट्रहरूको द्वन्द्वबाट अगाडि बढिरहेको छ ।
11:07
Speaker 4
हामी यो बोलिटिकल एउटा दवावमा छौं । हाम्रो राष्ट्रियतामाथि गम्भीर खालको चुनौती छ ।
11:21
Speaker 4
हाम्रो लोकतन्त्रमाथि गम्भीर खालको चुनौती छ । हाम्रो संविधानको रक्षा गर्ने कुराहरू माथि गम्भीर चुनौती छ ।
11:31
Speaker 4
अब यस्तो अवस्थामा हामीले लिनुपर्ने परराष्ट्र नीतिको सम्बन्धमा सरकारको कतिपय कुराहरू मिलेको छैन । र हामीले लिनुपर्ने असंलग्न परराष्ट्र नीतिको बारेमा मैले यो रोष्ट्रमबाट पनि उठाएको छु ।
11:47
Speaker 4
सही किसिमले सरकार अगाडि बढ्न सकेको छैन । सम्माननीय सभामुख महोदय, १० गते गएको बाढी त्यो अत्यन्त पीडादायक बाढीबाट अहिले पनि हजारौं नेपाली र विदेशी हराइरहेको छन् ।
12:15
Speaker 4
यो खोजी कार्य कहिले समापन हुन्छ भन्ने कुराको कुनै ठेगान छैन । तर सरकारले यसको निमित्त गर्नुपर्ने कतिपय कामहरूमा उसले ध्यान पुन्याउन सकिरहेको छैन ।
12:30
Speaker 4
त्यहाँका पीडितहरूलाई पुनर्स्थापना र पुनर्निर्माणको कार्यमा पनि सरकारको जुन किसिमको भूमिका हुनुपर्ने हो । त्यो किसिमको भूमिका अझै देखिएको छैन ।
12:42
Speaker 4
सरकार कलका ढङ्गले अगाडि बढ्न खोजी खोजीरहेको छ । राजनीतिक दलहरू हामी सङ्घीय प्रणालीमा छौं ।
12:54
Speaker 4
संघीय प्रणालीमा रहेका प्रदेश र स्थानीय सरकारहरू स्वयंसेवीहरू उनीहरूलाई एकताबद्ध तुल्याएर अगाडि बढ्नुपर्ने हो । तर त्यो कुरामा सरकारको अत्यन्त गम्भीर खालको त्रुटी र कमजोरी देखिएको छ ।
13:13
Speaker 4
सम्माननीय सभामुख महोदय म अब केही यो क्लाइमेट डिप्लोम्यासी र क्लाइमेट क्राइसिसको बारेमा केही कुरा भन्न चाहन्छु । आजै यही रोष्ट्रमबाट परराष्ट्र मन्त्रीज्यूले सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूले संयुक्त राष्ट्र सभामा गएर उहाँले दिनुभएको वक्तव्यको बारेमा चर्चा गर्नुभयो ।
13:43
Speaker 4
यो चर्चा व्यापकै छ । तर म यहाँहरूलाई अनुरोध गर्न चाहन्छु ।
13:53
Speaker 4
योभन्दा अगाडिका केही परी घटनाहरूलाई पनि म यहाँहरूलाई स्मरण गराउन चाहन्छु । तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्ककुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा गरेको दिएको मन्तव्य ।
14:12
Speaker 4
त्यसपछाडि उहाँले संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिवसँग गर्नुभएको कुराकानी । त्यसपछि संयुक्त राष्ट्र सङ्घका महासचिव को नेपाल भ्रमण र हाल सालै उहाँले दिएको व्यक्ति यसबाट हामी केही शिक्षा लिन सक्दैनौं ।
14:31
Speaker 4
त्यस्तै किसिमले तत्कालीन प्रधानमन्त्री माधव कुमार नेपालले नेपालको जलवायु परिवर्तनसँग सम्बन्धित नेपालको जलवायु क्राइसिसँग सम्बन्धित क्लाइमेट क्राइसिसग सम्बन्धित विषयमा संसारको ध्यान आकर्षित गर्नको निमित्त उहाँले सगरमाथाको बेस का काला फत्ता मन्त्रिपरिषद्को बैठकको आयोजना गर्यौं । त्यहाँबाट
15:00
Speaker 5
लगिएको कालापत्थरको ढुङ्गा को को पनि गर्न भएको कोप फ्रस्तुत गर्नुभएको थियो र त्यहाँ उहाँले जलवायु सङ्कटको बारेमा जलवायु परिवर्तनको बारेमा नेपालले पाउनुपर्ने खेतिपतिको बारेमा नेपालले पाउनुपर्ने न्यायको बारेमा गम्भीर खालको प्रश्न उठाउनुभएको थियो । यो एउटा निरन्तर प्रक्रिया होइन र ।
15:30
Speaker 5
यो प्रक्रियालाई अहिलेको सरकारले पनि त अगाडि बढाउनुपर्यो । त्यसैले गर्दाखेरि यसलाई चर्चा गरौं ।
15:38
Speaker 5
तर धेरै बढाइ चाड चढाइ गर्ने काम नगरौं । निरन्तरताको आवश्यकता छ ।
15:45
Speaker 5
यो जलवायु परिवर्तनको लागि जुन किसिमको न्यायको अवस्था छ । त्यो गम्भीर छ ।
15:53
Speaker 5
शक्ति राष्ट्रहरूले न्याय त्यसै दिन्छन् । उनीहरू जिम्मेवार हुन चाहन्छन् ।
15:58
Speaker 5
उनीहरू यसमा एकाउन्टेबल हुन चाहन्छन् । त्यसैले गर्दाखेरि यो त्यति सहज छैन ।
16:04
Speaker 5
यसको निमित्त निरन्तर प्रयासको आवश्यकता छ । त्यो प्रयासको निमित्त सबैभन्दा पहिले हामीले राष्ट्रिय एकताको भावनालाई सुदृढ गर्नुपर्छ ।
16:15
Speaker 5
बिना राष्ट्रिय एकता बिना एकीकृत विचार एकीकृत सङ्कल्प हामीले जलवायु न्यायको सम्बन्धमा आवाज उठाउँदा त्यो कमजोर हुन्छ । सम्माननीय सभामुख महोदय हामीले कतिपय कुराहरू जलवायु न्यायको कुरा गर्दाखेरि जलवायुसँग सम्बन्धित तथ्यहरू प्रमाणहरू डेटाहरू एक्युरेट दिनुपर्ने हुन्छ ।
16:43
Speaker 5
यो भोटेकोशी तृसुरीकै सम्बन्धमा जुन बाढीआयो अहिलेसम्म पनि कतिपय वैज्ञानिकहरूले अहिले पनि कतिपय चाहि त्यसमा जोडिएका विशेषज्ञहरूले उनीहरूले फरक फरक किसिमका थिरू प्रस्तुत गर्ने गरेको छ । अझ भन्नु भने भन्ने हो भने हाम्रा विशेषज्ञहरूले हाम्रा विज्ञहरूले त्यही ठाउँमा पुगेर तथ्य सङ्कलन गर्ने कुरा अझै पनि गर्न सकेको छैन ।
17:15
Speaker 5
बिना तथ्य तथ्य हामीले यस्तो शक्ति राष्ट्रका कतिपय क्लब यो बार्गेनिङको निमित्त जलवायु न्यायको हामीले आभार उठाउनुको निमित्त हामी सक्षम हुन सक्छौं । त्यसैले गर्दाखेरि म अनुरोध गर्न चाहन्छौं ।
17:33
Speaker 5
हामीले जलवायु न्यायको निमित्त सत्य तथ्य स्थापित गरौं । यो संसार यो शक्ति राष्ट्रहरूको यसमा अत्यन्त कुटिल बाजी छ ।
17:47
Speaker 5
यो ग्लोबल वार्मिङको सम्बन्धमा कतिपय शक्ति राष्ट्रका प्रमुखहरूले के सम्म बनेको छन् भने यो हो सो समेत भनेको छ । त्यसैले गर्दाखेरि हामीले उनीहरूका यस्ता चिन्तन यस्ता विचारको विरुद्धमा सशक्त आवाज उठाउनुको निमित्त हामीसँग जलवायु तथ्याङ्क पनि स्पष्ट हुन जरुरी छ ।
18:10
Speaker 5
त्यस्तै किसिमले हामीले केही कुराहरू प्रयत्न गर्नुपर्ने छ । त्यो प्रयत्न भनेको के हो भने देखिन् हामीले संयुक्त राष्ट्र सङ्घ माता हामीले आवाज उठायौं ।
18:21
Speaker 5
तर कतिपय यस्ता विषयहरू जलवायु न्यायका विषयहरूलाई हामीले रेजोलुसनको रूपमा पनि अगाडि बढाउनको निमित्त प्रयत्न गर्नु पर्ने हुन्छ । हाम्रै यो अहिले बाढीमा ३२ भन्दा बढी देशका नागरिकहरू उनीहरू बेपत्ता भएरहेका छन् अथवा मारिएका छ ।
18:42
Speaker 5
त्यसैले गर्दाखेरि त्यस्तो अवस्थामा हामीले यी राष्ट्रको पनि सहयोग र समर्थन लिन सक्छौं । र संयुक्त राष्ट्रसङ्घ संघयुत्त राष्ट्रसँग सँग सम्बन्धित मानवअधिकार संस्था र जलवायुसँग सम्बन्धित अरू संस्थामा पनि हामीले रेजुलेसनको रूपमा आवाज उठाउन सक्छौं ।
19:01
Speaker 5
त्यस्तै किसिमले म एउटा अनुरोध गर्न चाहन्छु । सम्माननीय केसु महोदय हामीले एउटा यो रेजुलेसन जलवायुको न्यायको सम्बन्धमा सशक्त रूपमा हाम्रो संसदबाट हामी यो प्रस्ताव अगाडि बढाउ ।
19:16
Speaker 5
जुन प्रस्तावलाई हामीले कतिपय संस्थाहरूमा र विभिन्न देशका पार्लियामेन्ट हरूमा पनि त्यसलाई प्रेसित गर्न सक्छौं । हाम्रा सम्माननीय सभामुख महोदय पोको बैठकमा जाँदै हुनुहुन्छ ।
19:31
Speaker 5
मलाई विश्वास छ । त्यहाँ पनि यो आवाज उठ्ने छ ।
19:35
Speaker 5
हामीसँग एउटा सङ्कल्प प्रस्ताव भाको देखिन । त्यही रेजोलुसन लगेर त्यहाँ उहाँले वितरण गर्नुहुन्थ्यो होला ।
19:42
Speaker 5
त्यसैले गर्दाखेरि अहिले उहाँ जाँदाखेरि त्यो विषय नभए पनि यो विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लियोस् भन्ने म अनुरोध गर्न चाहन्छु । त्यसै गरीकन हामीले अन्तर्राष्ट्रिय करण गर्नको निमित्त ।
20:00
Speaker 6
जलवायु डिप्लोमेसीको निमित्त सरकारले यो तहको पहुँच पुरा र पुग्दैन । हामीले हाम्रा सम्पूर्ण डिप्लोम्याटिक मिसिनहरूको लागि हामीले सम्पूर्ण सरकार प्रमुखहरूलाई हामीले सम्पूर्ण हाम्रो राज्यका निकायहरूलाई त्योसम्बन्धी गतिविधिमा संलग्न गर्नुपर्ने हुन्छ ।
20:24
Speaker 6
त्यसैले गर्दाखेरि यी सबै कार्यमा हामी अगाडि बढ्न सकौं भन्ने खालको म सरकार र संसदलाई अनुरोध गर्न चाहन्छु । अन्त्यमा हाम्रो यो संसदले संसदीय विशेष समिति नै बनाएको छ ।
20:42
Speaker 6
अब सकेसम्म एउटै बनाएको यो हुन्थ्यो । यसमा सत्ता पक्षका सांसदहरू अलि लचिलो हुनुभएन ।
20:49
Speaker 6
हामीले धेरै अनुरोध गरेको । सभामुखज्यूले पनि यसमा ध्यान पुर्याइदिएको भइ देख्ने राम्रो हुन्थ्यो ।
20:55
Speaker 6
अब प्यारले त्यो दुइटै गर्दाखेरि सरकारलाई यो कतिपय यो सुझावहरू ग्रहण गर्ने र त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने कतिपय कुराहरू भए । कतिको सहज सहजता पैदा हुन्छ ।
21:08
Speaker 6
यो कुरा विचार गर्नुपर्थ्यो । त्यसैले गर्दाखेरि यसलाई अलिकति अब मिलाएर लैजानुपर्ने पनि कुरा छ ।
21:14
Speaker 6
र अन्त्यमा म नजिकिदै गएको दशैं तिहार नुद सबै अवसरमा देश विदेशमा रहनुभएका सबै नेपालीहरू माननीय सांसदज्यू, र सम्माननीय सभामुखज्यू लगायत संसद सचिवालयका सम्पूर्ण मित्रलाई सोकार्यक्रछु । धन्यवाद ।
