00:00
रुबी कुमारी
माननीय सदस्य रिमा विश्वकर्मा । समय ५ मिनेट ।
00:03
रुबी कुमारी
त्यसपछि माननीय सदस्य सुशीला ढकाल आचार्य
00:16
रिमा विश्वकर्मा
सम्माननीय सभामुख महोदय, आज म सदनमा केही हप्ता अगाडि मेरो मम्मीसँग भएको एउटा संवाद साझा गर्न चाहन्छु । मेरो ममीले मलाई भन्दै हुनुहुन्थ्यो कसरी वहाँहरूको पालोमा गर्भ बसेपछि त्यो गर्भको लिङ्ग पहिचान गरेर यदि छोरी हो भने परिवारबाट गर्भपतन गराउने दवाफ आउँथ्यो ।
00:33
रिमा विश्वकर्मा
म मेरो परिवारको माहिली छोरी हो । म भन्दा अगाडि दिदि जन्मिनुभयो र मेरो बाबाले म जन्मिदा फर्सी काट्नुभएको धेरै मेरो भाई जन्मिँदा चाहिँ खसी काट्नुभएको धेरै ।
00:42
रिमा विश्वकर्मा
यही विभेदलाई चिर्न सन् २०६६ साल तिर देशमा कानुन बन्यो । जसले गर्भपतनको उद्देश्यले भ्रुणको लिङ्ग पहिचान गर्न निश्चित गर्यो र लिङ्गका आधारमा गर्भपतन गर्नेलाई सजायको व्यवस्था गर्यो ।
00:53
रिमा विश्वकर्मा
त्यही हप्ता अगि १२ जिल्लामा तीन वर्षीया बालिकाको बलात्कारपछि हत्या भएको समाचार आएपछि मेरो बम्बी ले मलाई भन्नुभयो । छोरी जन्मिएर बलात्कार भएर मारिनु भन्दा मेरो भ्रूणमै हत्या गरिदिए हुन्थ्यो ।
01:07
रिमा विश्वकर्मा
सभामुख महोदय , नेपाल प्रहरीको आधिकारिक तथ्याङ्कअनुसार पछिल्ला ५ वर्षमा नेपालमा १२५ वटा बलात्कारका मुद्दा दर्ता भएका छन् । आर्थिक वर्ष २०८२“८३मा नेपालभर २०३९५ वटा दर्ता भएको देखिन्छ ।
01:22
रिमा विश्वकर्मा
बलात्कारपछि हत्या जस्ता जघन्य अपराधका विरुद्ध कडा सजाय र छिटो न्याय माग गर्न जनताहरू पटक पटक सडकमा आएका छन् र कतिपय अवस्थामा अपराधीलाई मृत्युदण्डको समेत स्पष्ट माग गर्दै उठाएका छन् । भावनात्मक हिसाबले भन्ने हो भने मलाई पनि कहिलेका यो तीन वर्ष, ५ वर्ष ११ वर्षको नाबालिकामाथि बलात्कारको हत्या हुँदाखेरि यस्ता जघन्य अपराध गर्ने अपराधीलाई त झुण्ड्याएरै मारि दिए हुन्थ्यो जस्तो लाग्छ ।
01:46
रिमा विश्वकर्मा
तर सभामुख महोदय हाम्रो जिम्मेवारी भावनाले होइन तथ्य र कानुनले निर्देशित हुनुपर्छ । के मृत्युदण्डले वास्तवमै अपराध घटाउँछ त अमेरिकाको युनिफर्म क्रा ऐनको कम्पिटेटिभ रिपोर्टअनुसार २०१५ देखि २०२० सम्म हरेक वर्ष मृत्युदण्ड कायम रहेका राज्यहरूको हत्या अपराध दर औसत मृत्युदण्ड नभएका राज्यहरूको भन्दा बढी नै देखिन्छ ।
02:08
रिमा विश्वकर्मा
क्यानडाले सन् २०७६ मै मृत्युदण्ड पूर्ण रूपमा खारेज गर्यो र खारेज गरेपछि त्यहाँ हत्या तथा गम्भीर अपराधको दर घटेको देखिन्छ । कम्युनिस्ट इन्टरनेशनलका अनुसार मृत्युदण्डले अपराधीको मनमा डर पैदा गरेर अपराध रोक्छ भन्ने तर्कको पछाडि कुनै वैज्ञानिक आधार भेटिएको छैन भन्छ ।
02:26
रिमा विश्वकर्मा
हाल विश्वका ११३ देशले मृत्युदण्ड पूर्ण रूपमा खारेज गरिसकेका छन् । थप ३२ ले कानुनमा राखे पनि व्यवहारमा प्रयोग गर्दैनन् ।
02:33
रिमा विश्वकर्मा
अर्थात् जम्मा १४५ देशले मृत्युदण्डलाई कानुनी र व्यवहारिक रूपमा त्यागिसकेका छन् । ती नेपालमा मृत्युदण्ड सम्भव छ ।
02:40
रिमा विश्वकर्मा
तर नेपालको संविधानको धारा १६ ले मृत्युदण्ड दिने गरी कानुन बनाउन निश्चित गरेको छ । त्यसैले यो सम्भव छैन ।
02:46
रिमा विश्वकर्मा
मार्च १९ १९९८ मा नेपाल मृत्युदण्ड उन्मूलन गर्ने इन्टरनेशनल कन्भेन्सन अन सिभिल एन्ड पल्टिकल राइसको मृत्युदण्ड उन्मूलन सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार प्रोटोकल पनि अनुमोदन गर्ने पच्छ र राष्ट्र हो । तसर्थ नेपालले आफ्नो आन्तरिक कानुनलाई देखाएर अन्तर्राष्ट्रिय दायित्व वा सन्धीका सर्तहरू पालना गर्नबाट पन्छिन मिल्दैन ।
03:07
रिमा विश्वकर्मा
सभामुख महोदय बलात्कारीलाई मृत्युदण्ड माग गर्ने पङ्तिमा चाहिँ हामी अग्रस्थानमै हुन्छ । तर जब तेही अपर आधा आफ्नो मान्छेले गर्छौं वा शक्ति प्रभाव पद वा प्रतिष्ठाको आडमा हुन्छ ।
03:17
रिमा विश्वकर्मा
हामी अपराधलाई मिलापत्र वा ढाकछोपमा टुङ्ग्याउन खोज्छौं । सामाजिक दवाव प्रभाव वा आर्थिक प्रवलम्नमा पारे कानुनी दायरामा आएका मुद्दा नै फिर्ता गराउन खोज्छौ ।
03:26
रिमा विश्वकर्मा
कतिपटक त पीडितको चरित्या हत्या गरी मर्न बाध्य बनाउँछौं अनि जेल बसेर आएको अपराधलाई चाैपूरै फुलमालासहित समाजमा पुनर्स्थापित गर्छौं । प्रश्न केवल कानुन कति बलियो थियो भन्ने मात्र होइन ।
03:39
रिमा विश्वकर्मा
राज्य राज्य संयन्त्र र त्यसलाई ७ दिने समाजको ति जिम्मेवार सचेत र निष्पक्ष छ भन्ने पनि हो । मैले केही अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासहरू यहाँ उद्रित गर्न चाहे ।
03:51
रिमा विश्वकर्मा
दक्षिण अफ्रिकाले थुतु जिल्ला केयर सेन्टरल मोडल अपनाउँदा दोषी पहिचान सहज भएको जनाएको छ । हामीले पनि राज्यका सबै सेवा पीडितसम्म एउटै प्रणालीमार्फत पुग्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ ।
04:02
रिमा विश्वकर्मा
बेला आयतको अप्रेसन स्टोरले पनि पीडितलाई होइन । अब युक्तालाई केन्द्रमा राखेर अनुसन्धान गर्छ ।
04:08
रिमा विश्वकर्मा
पीडित पटक पटक अदालत धाउनुपर्ने बाध्यता हटाउँदा रिड ट्रमा आइजेसन कम हुने र मुद्दाबाट पछि हट्ने जोखिम पनि घट्ने रहेछ । दक्षिण कोरियाले पुनः अपराधको जोखिम घटाउन उच्च जोखिमको अपराधीमाथि जीपीएस इलेक्ट्रोनिक मनिटरिङको व्यवस्था गरेको छ ।
04:23
रिमा विश्वकर्मा
सो प्रसङ्ग हामी भावनात्मक रूपमा के के प्रसङ्ग उठाउँछ भन्ने मात्र होइन । समग्रमा कानुनको दोष ल्याउने मात्र होइन हामीले नयाँ कानुन बनाउने भन्दा पनि भएकै कानुनहरूलाई प्रभावकारी ढङ्गले कसरी कार्यान्वयन गराउने र यसमा समाज र तपाईं हाम्रो भूमिका के भन्ने प्रष्ट प्रश्न चाहिँ महत्त्वपूर्ण छ ।
04:41
रिमा विश्वकर्मा
धन्यवाद । न