00:01
रुबी कुमारी
माननीय सदस्य रमेश कुमार मल्ल । समय ९ मिनेट ।
00:05
रुबी कुमारी
तेपछि माननीय सदस्य राधिका अन्ते
00:11
रमेशकुमार मल्ल
धन्यवाद सम्माननीय सभामुख महोदय , सम्भवतः नेपाली समयअनुसार शुक्रवार बिहान सम्माननीय प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले संयुक्त राष्ट्र सङ्घको ८१औं महासभालाई सम्बोधन गर्नुहुने छ । वहाँलाई यस ऐतिहासिक अवसरमा हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दछु ।
00:26
रमेशकुमार मल्ल
यस पटक प्रधानमन्त्रीज्यू संयुक्त राष्ट्र सङ्घको मञ्चमा नेपाल सरकारको प्रतिनिधि मात्र भएर होइन । हिमाली सुनामीको पीडादायी कथा हलीहरू उपस्थित हुनुभएको छ ।
00:35
रमेशकुमार मल्ल
संयुक्त राष्ट्र सङ्घमा नेपालको यात्रा आजको होइन । सन् १९५६ मा तत्कालीन परराष्ट्र मन्त्री चुडा प्रसाद शर्माको नेतृत्वमा नेपालले पहिलो पटक महासभामा सहभागिता जनाएको थियो ।
00:45
रमेशकुमार मल्ल
त्यसता धेरै प्रधानमन्त्री र नेपाली प्रतिनिधि मन्डलले विश्व मञ्चमा नेपालको आवाज राख्दै आएका छन् । तर जलवायु परिवर्तनका कारण नेपालले भोग्दै आएको पीडाका विषयमा नेपालको तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पहिलो पटक गणतान्त्रिक नेपालका प्रथम प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले जोडदार रूपमा उठाउनुभएको विषय यहाँ स्मरण गराउँदछु ।
01:04
रमेशकुमार मल्ल
सन् २०८ मा भएको संयुक्त राष्ट्र सङ्घको ६३ औं महासभामा तत्कालीन प्रधानमन्त्री एवम् हाल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका नेता कमरेड प्रचण्डले नेपाली जनतालाई जलवायु परिवर्तनको बढ्दो जोखिमबाट जोगाउन र हिमाल जोगाउन अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई आवान गर्नुभएको थियो । त्यसकै निरन्तरतामा १५ वर्षपछि २०२३ मा सम्पन्न ७८ औं महासभामा उहाँले विश्वव्यापी हरित गृह ग्याँस जनमा नेपालको न्यून योगदान हुँदा हुँदै पनि जलवायु सङ्कट सङ्कटको अन्यायपूर्ण असर भोगिरहेकोले लस एन्ड ड्यामेज फन्डको प्रभावकारी सञ्चालन र क्षतिपूर्ति संयन्त्रको आवाज उठाउनुभएको थियो ।
01:38
रमेशकुमार मल्ल
त्यसको केही समयपछि प्रधानमन्त्री प्रचण्डको निमन्त्रणामा संयुक्त राष्ट्रका महासचिव एन्टोनियो गुटरेस नेपाल आउनु हो । उहाँले आफ्नै आँखाले हिमाल देख्नुभयो प्रभावित समुदाय भेट्नुभयो र संसदमा उभिएर भन्नुभयो ।
01:49
रमेशकुमार मल्ल
नेपालले भोगिरहेको जलवायु सङ्कट अत्यन्तै निन्दनिय न्याय हो । लस यन ड्यामेजको विषय वार्ताको विषय होइन ।
01:55
रमेशकुमार मल्ल
क्षतिपूर्तिसँग जोडिएको विषय हो । आज म त्यही घटनाको एउटा असहज संयोग सम्झन चाहन्छु ।
02:01
रमेशकुमार मल्ल
गुटरेस नेपाल र हिमालको भविष्यबारे चेतावनी दिएको तीन वर्ष पनि पूरा भएको छैन । तर त्यो च्याता चेतावनी आज हाम्रो आँखा अगाडि महाविपत्तिको रूपमा खडा भएको छ ।
02:10
रमेशकुमार मल्ल
हिजो उहाँहरूले विश्वको छानो हिमाल पग्लिँदै छ भन्नुभएको थियो । आज हिमाली सुनामीले हजारौं नेपालीको जीवन बस्ती र पूर्वाधार बगाएको छ ।
02:18
रमेशकुमार मल्ल
हिजो हामीले जलवायु जोखिमको कुरा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा गरिरहेका थियौं । आज हामीसँग सम्पर्क विहीन नागरिकका परिवार छन् ।
02:24
रमेशकुमार मल्ल
आफन्तको मृत्युले शोकमा डोका हजारौं घर परिवार छन् । भत्केका सडक, पुल र भवनका भग्नावशेषहरू छन् ।
02:31
रमेशकुमार मल्ल
र हिसावै गर्न नसकिने क्षतिको भयावह दृष्य छ । सभामुख महोदय, प्रधानमन्त्रीज्यूको यसपटकको सम्बोधन सामान्य कूटनैतिक सम्बोधन हुने छैन भन्ने मेरो अपेक्षा छ ।
02:40
रमेशकुमार मल्ल
अन्तर्राष्ट्रिय न्याय अदालतको २०२५ को एडभाइजरी अपोइन्टमेन्ट ले जलवायु परिवर्तनसँग सम्बन्धित अन्तर्राष्ट्रिय दायित्व लङ्गनबाट क्षति भएमा क्षतिपूर्तिको प्रश्न उठ्ने र परिस्थिति अनुसार पुनर्स्थापना तथा क्षतिपूर्ति समेत त्यसको स्वरूप हुन सक्ने स्पष्ट गरेको छ । अदालतले जलवायुजन्य क्षतिमा क्षतिपूर्ति सम्भव हुने कानुनी आधार व्याख्या गरे पनि कुनै विशेष देशलाई कति क्षतिपूर्ति दिने भनेर निर्धारण भने गरेको छैन ।
03:02
रमेशकुमार मल्ल
त्यसैले प्रधानमन्त्रीज्यूले विश्व समुदायसँग भन्नुपर्ने छ । नेपाली सानो भूति र दया होइन ।
03:08
रमेशकुमार मल्ल
न्याय खोजिरहेको छ । हामीलाई जलवायु न्याय र क्षतिपूर्ति चाहिएको छ ।
03:12
रमेशकुमार मल्ल
हामी चाहन्छौं । क्षतिको वैज्ञानिक मूल्याङ्कन रसायन डेमेज फन्डबाट तत्काल र सहज वित्तिय पहुँच जलवायु प्रतिरोधी पूर्वाधारका लागि प्रविधि र वित्त एवम् हिमाली देशको विशेष जोखिमलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु नीतिमा संस्थागत मान्यता ।
03:24
रमेशकुमार मल्ल
सभामुख महोदयमार्फत प्रधानमन्त्रीज्यूलाई विशेष आग्रह गर्दछु । तपाईं विश्व मन्चमा नेपालको पीडाले हर विधी हुनुहुन्छ ।
03:30
रमेशकुमार मल्ल
त्यो पीडालाई नेपालको अधिकारको आवाज बनाउनुस् । जलवायु न्यायलाई शब्दमा होइन ।
03:34
रमेशकुमार मल्ल
वित्त, प्रविधि, क्षतिपूर्ति र कार्यान्वयनको ठोस अन्तर्राष्ट्रिय एजेन्डा बनाउने पहल गर्नुस् । सभामुख महोदय , म केही दिनअघि प्रभावित क्षेत्र नुवाकोट फर्पुगेर फर्किएको छु ।
03:44
रमेशकुमार मल्ल
माथिल्लो तुर्सुले,१ मा कार्यरत मजदुरका परिवारका सदस्य पनि उहाँसँगै हुनुहुन्थ्यो । उहाँहरू लामो समयदेखि आफ्नो जीवितै आफन्त जीवितै फर्किने आशामा पर्खिराख्रुभएको थियो ।
03:54
रमेशकुमार मल्ल
तर सुरुङबाट धेरै सब निकालिएको खबर सुनेपछि उहाँहरूले आफन्त जीवित फर्कने आशा करिब जुटाइसक्नुभएको थियो । तै पनि सास भए सास नभए लास भेटियोस् भन्ने अन्तिम आशाले उहाँहरू तिर्छु जानुभएको थियो ।
04:05
रमेशकुमार मल्ल
त्यहाँको अवस्था देखेपछि उहाँहरूले एउटा गम्भीर प्रश्न गर्नुभयो । समयमै खोजी र उद्धार भएको भए केही जीवन बचाउन सकिन्थ्यो थियो ।
04:12
रमेशकुमार मल्ल
साफ महोदय यो मेरो आरोप होइन । पीडित परिवारको गम्भीर प्रश्न हो ।
04:17
रमेशकुमार मल्ल
साफ महोदय मा बितेको समय अब हामी बितेको समय फर्काउन सक्दैन । तर पीडित परिवारलाई राज्यले साथ दिएर आफ्नोपन महसुस गराउन सक्छ ।
04:27
रमेशकुमार मल्ल
सम्पर्क वनहरूमध्ये धेरै परिवारले सामाजिक परम्परा अनुसार अन्तिम संस्कार समेत गरिसकेका छन् । अब उनीहरूको मृत्यु पुष्टि र कानुनी प्रक्रिया सहज बनाइयोस् ।
04:36
रमेशकुमार मल्ल
राहत बीमा र क्षतिपूर्ति दिइयोस् । कम्तीमा परिवारको सदस्यलाई रोजगारीको व्यवस्था गरियोस् ।
04:41
रमेशकुमार मल्ल
अभिभावक गुमाएका बालबालिकाको शिक्षा संरक्षण र भविष्यको जिम्मेवारी राज्यले ल्याओस् । मैले नुवाकोटको पिपलटारमा रसुवा खाल्टेका केही बाढी पीडितलाई पनि भेटे ।
04:50
रमेशकुमार मल्ल
करिब ५ आफन्त गुमाए र त्यहाँ पुगेका उनीहरू २०७२ को भूकम्पमा परी करिब ७६ जना आफन्त गुमाएर पुनर्वास खोज्दै खाल्टे पुग्नुभएका रहेछ । ।
05:00
रमेशकुमार मल्ल
११ वर्ष माथि हो । फेरि उहाँहरूमाथि नै यति ठुलो बजारबाद परेको छ ।
05:04
रमेशकुमार मल्ल
अहिले वहाँहरू टेन्टभित्र हुनुहुन्छ । कुनै परिवार स्रग्लो छैन ।
05:07
रमेशकुमार मल्ल
कसरी आँखा ओभानो छैन । साहराविहिन र अभिभावक विहीन छन् ।
05:11
रमेशकुमार मल्ल
मातृत्व पित्त र प्रियजन गुमाएका खाल्टेका ती नागरिकका जस्तै पीडा संयौ बस्तीका साझा पीडा हौँ । उनीहरू नाप पुरानो ठाउँमा फर्किन सक्छन् ।
05:19
रमेशकुमार मल्ल
न कुनै वैकल्पिक व्यवस्थापनको सुनिश्चितता छ । विपत्तिमा नागरिक एक्लो हुँदैन भन्ने अनुमति दिलाउनु राज्यको दायित्व हो ।
05:25
रमेशकुमार मल्ल
आज पीडित परिवारले सरकारसँग त्यही भरोसा खोजिरहेका छन् । त्यसैले सरकारले तत्काल सुरक्षित र स्थायी पुनर्वासको स्पष्ट निर्णय गरोस् ।
05:33
रमेशकुमार मल्ल
२७ दिनदेखि खोजी, उद्धार र आवास निर्माणमा खटिरहनुभएका वाइसियलका साथीहरूसँगै नुवाकोटमा २ दिन श्रममा सहभागी भएँ । आवास निर्माणमा सहभागी भएँ ।
05:43
रमेशकुमार मल्ल
स्तस्फूर्त विपत् प्रस्तावित क्षेत्रमा खटिनुभएका साथीहरूलाई धन्यवाद व्यक्त गर्दछु । दक्ष जनशक्तिलाई स्वयम् सेवकको रूपमा परिचालन गरेर पुनर्निर्माण कार्यमा लगाउन तिनै तहका सरकार र सम्पूर्ण राजनीतिक दलहरूलाई म विशेष आग्रह गर्दछु ।
05:57
रमेशकुमार मल्ल
प्रलयकारी विपत्तिको पहिलो दिनदेखि खोज, उद्धार, राहत र अस्थायी आवास निर्माणमा खटिनुभएका नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल देशभरि र देशबाहिरका उद्धारकर्ता स्वयम्सेवक, युवा साथीहरू स्थानीय समुदाय मित्र राष्ट्रहरू दात्री निकाय तथा सहयोगी संघ संस्थाप्रति म हार्दिक धन्यवाद व्यक्त गर्न चाहन्छु । सभामुख महोदय, जलवायु सङ्कटले सङ्कटको एउटा मात्र रूप छैन ।
06:22
रमेशकुमार मल्ल
कहिले अति वृष्टि कहिले अनावृष्टि कहिले छोटो समयमा अत्याधिक वर्षा कहिले लामो खडेरी कहिले असामान्य तापक्रम जलवायु सङ्कटका बहुआयाम प्रभाव हामीले भोगिरहेका छौं । यसको असर वातावरण मात्र सीमित छैन ।
06:36
रमेशकुमार मल्ल
कृषि, पानी खाद्य सुरक्षा, स्वास्थ्य र मानिसको जीविकोपार्जनमा गम्भीर असर परेको छ । र यसको सबैभन्दा ठुलो मार्ग समाजका विभिन्न वर्ग विधका जनता, किसान, श्रमजीवी, सुकुमबासी तथा सीमान्तकृत समुदायले भोग्नुपरेको छ ।
06:51
रमेशकुमार मल्ल
त्यसैले जलवायु सङ्कट अब वातावरणको मात्र विषय होइन । मानव जीवन र सामाजिक न्यायको प्रश्न पनि हो ।
06:57
रमेशकुमार मल्ल
जलवायु सङ्कटसँग जुध्नु भनेको प्रकृति जोगाउन मात्रै होइन । मानिसको जीवन र जीवको उपार्जन जोगाउनु पनि हो ।
07:04
रमेशकुमार मल्ल
सरकारले विपत भएपछि राहत दिनेभन्दा विपत आउनु हो कि नै जोखिम पहिचान र पूर्वतयारीमा जोड दिनुपर्दछ । जोखिमयुक्त बस्तीको व्यवस्थापन र जलवायु अनुकूल कृषि, खाद्य तथा पानीको सुरक्षा स्वास्थ्यको पूर्व तयारी र कमजोर समुदायको सामाजिक सुरक्षाका लागि अहिलेदेखि नै योजनाबद्ध कार्ययोजना आवश्यक छ ।
07:23
रमेशकुमार मल्ल
अन्त्यमा जलवायु परिवर्तनकै विषयमा हामी बोलिरहँदा छलफल गरिरहँदा जल तथा मौसम विङ्ग विवाहले आगामी तीन दिनका लागि जारी गरेको मौसमी चेतावनलाई गम्भीरताका साथ लिई बाढी पहिरो तथा ढुबाङ्को जोफिङमास्थानमा नबस्न लामो दुरीको यातायात कर यात्रा नगर्न हिमाली पदयात्रामा नजान र समयमै सुरक्षित स्थानमा आश्रय लिन हुन सम्पूर्ण बुवाआमा दाजुवाद बहिनीहरूमा म हार्दिक अनुरोध गर्दछु । र अन्तिममा मैले एउटा कुरा आज भर्खरै मात्र हामी संसदमा एउटा जोडदार रूपमा एउटा बहसमा प्रवेश गरेका छौं ।
07:57
रमेशकुमार मल्ल
म स्मरण गर्न चाहन्छु । न्यायालयको पुनर्संरचना र शुद्धीकरणको विषयमा हामीले पटक पटक छलफल पनि गर्यौं ।
08:06
रमेशकुमार मल्ल
न्यायाधीशको पुनर्नियुक्तिको बारेमा पनि हामीले छलफल गर्यौं । संविधान निर्माण गर्ने क्रममा यो विषयमा हामीले गम्भीरतापूर्वक आफ्ना कुरा राख्यौं र फरक मा दर्जा पनि गरेका छौं ।
08:16
रमेशकुमार मल्ल
तर आज जुन साथीहरूले यहाँ गम्भीरतापूर्वक बहस गरे राख्नुभएको छ । अझ ४ दिन मात्रै बाँकी रहेका न्यायमूर्तीहरूको समयावधि थप गरेर न्यायालयको पुनर्संरचना र शुद्धीकरण हुन्छ भनेर यहाँ बहस गर्नुको कुनै औचित्य छैन ।
08:31
रमेशकुमार मल्ल
साथीहरू । त्यसैले म यो भन्न चाहन्छु कि यदि साँच्चै हामी दिलैदेखि न्यायालयको पुनर्संरचनाको पक्षमा छौं भने यसको विषयमा पनि गम्भीरतापूर्वक छलफल गरौं ।
08:40
रमेशकुमार मल्ल
यही कुराको अपिल गर्दै म मेरा भनाइ टुङ्ग्याउँछु । हस्त धन्यवाद ।
08:43
रमेशकुमार मल्ल
नमस्ते ।