00:01
रुबी कुमारी
माननीय सदस्य सागर ढकाल समय ५ मिनेट । त्यसपछि माननीय सदस्य गणेश धमला ।
00:21
सागर ढकाल
सभामुख महोदय, आज म यस गरिमामय सदनमा भोटेकोशी त्रिशुलीको महाप्रलयमा अनुसन्धान कति महत्त्वपूर्ण थियो । त्यसको बारेमा सदन र सरकारलाई सजक बनाउन गइरहेको छु ।
00:34
सागर ढकाल
भोटेकोशी त्रिशुलीमा गएको महाप्रलयको कारण हिजो साझ ७ बजेसम्म ४५३ जनाको मृत्यु भएको छ भने ४४ जना सम्पर्कमा हुनुहुन्न । करिब ४००००० रुपैयाँ प्रत्यक्ष रूपमा आर्थिक र भौतिक क्षति भएको छ भने दीर्घकालिन पुनर्निर्माणको लागि अब हामीलाई करिब ७००० रुपैयाँ चाहिन्छ ।
00:57
सागर ढकाल
यही सन्दर्भमा यो क्षतिको सानो भन्दा सानो अंश मात्र पनि हामीले अनुसन्धानमा लगाएको भए यो प्रलय आउँदै छ भनेर हामीलाई करिब ८० महिना अगाडि थाहा हुन्थ्यो । यही कुरा १० दिनअगि १४ सेप्टेम्बरमा विश्व प्रतिष्ठित स्पिन्जर नेचरको ल्यान्डस्लाइड जर्नलमा बेजिङ फरेस्ट युनिभर्सिटीमा आवद्ध चिनिया र जापानिजहरू मिलेर छापेका छन् ।
01:19
सागर ढकाल
यो अनुसन्धानमा नेपाली कहीँ कति देखिँदैनन् । यस रिसर्च पेपरमा भनिएको छ ।
01:25
सागर ढकाल
बाई एनालाइजिङ हन्डेट अफ फ्रि सेटलाइट चेन्ज फ्रम ७२२ वि आइडेन्टिफाइड ओभर हन्ड्रेड मिटर अफ प्रि फेलर डिरेन, एन्ड क्लियर बाईस फेज स्टार्टिङ न२ विवस क्लोजली सिङ्टोन वित द एनामोलस, वार्मिङ ट्रेन्स वा नेपालीमा हामीले सन् २०१७ देखि २०२६ सम्मका सयौं निशुल्क भूउपग्रह सेटलाइटहरो तस्विरहरूको अध्ययन गर्दा यौ खस्नु अगि नै सय मिटरभन्दा बढी भाग सरेको पायौं । साथै सन्ध २०२६ को जनवरीदेखि यो दुई भागमा बाँढिने थालेको स्पष्ट देखियो ।
02:03
सागर ढकाल
जुन त्यस समयमा अस्वाभाविक रूपमा बढेको गर्मिसँगै सोझै जोडिएको थियो । सँगसँगै यस अनुदान अनुसन्धानको अर्को वाक्य पनि पढेँ ।
02:13
सागर ढकाल
वि क्लियर्ली डेमन्सले इन एक्सिलेरेसन फेज अफ ह्याङ्गिङ ग्लासियर डरेन एट द सोर्स एरिया स्टार्टिङ फ्रम जनवरी २७ नेपालीमा हामीले के स्पष्ट पारेका छौं भने २०२६ को जनवरीदेखि मुख्य क्षेत्रमा झुन्डिएको हिम पहिरो हिमनदी पग्लिने र सर्ने क्रम वाच तै बढेको छ । यदि हामीले नै राम्ररी अनुसन्धान गरेको भए यो प्रलय आउँदै छ भनेर पाँच सात महिना अगाडि नै थाहा हुन्थ्यो ।
02:39
सागर ढकाल
विदेशीले मात्र अनुसन्धान गरेर हामी त्यसको पछिपछि गएर हामीले हाम्रो देशलाई प्रगतिको बाटोमा लैजान सक्दैनौं । सभामुख महोदय , यही भएर हामीले आफूले शब्द भने गरिराखेका छौं ।
02:51
सागर ढकाल
० २२ दिनअगि दिन रात न भने यही प्रलयको उद्धरमा खटेपछि अहिले अनुसन्धान पत्रहरू पर्दै छौं । वैज्ञानिकहरूको समूह बनाउँदै छौं ।
03:00
सागर ढकाल
हाम्रो प्रारम्भिक आँकडाअनुसार कोशी, गण्डकी, कर्णाली र महाकाली मध्ये को र ९०% कोशी बेसिनमा जान सक्ने सम्भावना छ । जुन कुरा हामीले केही दिनअघि प्रधानमन्त्रीज्यूलाई भेट्दा र मन्त्रीज्यूहरूलाई पनि अवगत गराइसकेका छौं ।
03:15
सागर ढकाल
आफूलाई चाहिने अनुसन्धान आफै गर्ने हो । सधैभरि विदेशी वैज्ञानिकहरूमा मात्र भर परेर हामी कहीं पुग्दैनौं ।
03:21
सागर ढकाल
त्यही भएर नै हामीलाई अनुसन्धान विश्वस्तरीय गर्ने हो भने विश्व स्तरीय विश्वविद्यालय पनि हुनुपर्दछ । देश बनाउने हो भने यो पहिलो भन्दा पनि पहिलो सर्त जुन मैले डडेलधुरा र गुल्मीमा चुनाव लड्दा पन्ध्रै मोडल भनेको थिएँ ।
03:35
सागर ढकाल
जुन विश्वविद्यालयको जग बसाउनका लागि पहिलो खुड्किला हुने थियो र यो २ महिना भित्र नै कार्यान्वयन गर्न सकिन्थ्यो । धेरै पैसा लाग्ने विषय पनि थिएन ।
03:45
सागर ढकाल
विश्वभरिका उत्कृष्ट पानस नेपाली वैज्ञानिक आज यो देशमा आइसकेका हुने थिएँ । आज जुन मैले चिनिया र जापनीजहर भनेको छु ।
03:53
सागर ढकाल
यो प्रलयको अनुसन्धान नेपालीहरूले छाप छापेका हुने थिए र यो नेतृत्व नेपालीहरूले गरिरहेका हुने थियो । यो पन्ध्र मोडल कार्यान्वयन भएको भए यो विपदमा केही हद सम्म कम गर्न ठुलो भूमिका खेलिसकेको हुन्थ्यो ।
04:07
सागर ढकाल
अनुसन्धानले हाम्रो त्रिभुवन विश्वविद्यालय हेरौँ त सभामुख महोदय यो संसारकै सबैभन्दा धेरै विद्यार्थीहरू करिब ५ लाख लाई अध्ययन अध्यापन गराउने गर्दछ । यो गर्व गर्ने विषय होइन ।
04:19
सागर ढकाल
सभामुख महोदय , यो लाज लाग्नुपर्ने विषय हो । टाइम्स हायर एजुकेसन का अनुसार संसारका उत्कृष्ट विश्वविद्यालयहरूमा सबैभन्दा बढी विद्यार्थी भनेको बढीमा ५० हजार हो ।
04:30
सागर ढकाल
चाहे तपाईंले हार्डवर्ड भन्नुस्, चाहे एक्स्पर्ट भन्नुस् चाहे सिङ्गुवा भन्नुस् चाहे पेकिङ भन्नुस् । सबैमा हुने त्यही ४५०० हो ।
04:36
सागर ढकाल
तर हाम्रो त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा करिब ५० लाख छन् । त्यसकारण त्रिभुवन विश्वविद्यालयको पूर्ण रूपमा पुनर्संरचना गरेर कम्तीमा त्यस भित्रबाट नै १०-१२ ओटा विश्वविद्यालय बनाउने हो भने पुल्चोक क्याम्पस जस्ता २३ ओटा क्यालटेकजस्ता विश्व विश्वस्तरीय विश्वविद्यालयहरू बनाउन सकिन्छ ।
04:54
सागर ढकाल
स्यानो छरितो देशलाई नै उद्धार गर्न सक्ने खालका विश्वविद्यालय अहिले देशलाई
05:00
सागर ढकाल
उद्धार गर्न सक्न सक्ने खालको विश्वविद्यालय कुल हो । हामीसँग विश्वविद्यालयहरू उत्कृष्ट विश्वविद्यालयहरू निकै नै कम छन् ।
05:08
सागर ढकाल
यस्तो गरेमा राष्ट्रको नै विकासमा यो विश्वविद्यालयले नेत्र ज्योतिकै भूमिका खेल्छन् । यस्तो प्रकोपहरूबाट धेरै हदसम्म जोगाउन वा कम क्षति गर्न सक्छन् ।
05:17
सागर ढकाल
सभामुख महोदय, अन्तिममा भन्न चाहन्छु । जबसम्म म